Son bir həftədə yaponiyalı futbolçularla bağlı iki epizod futbol ictimaiyyətində “Asian passing” fenomeni - asiyalı oyunçuların qələbənin ən simvolik anlarında əsas televiziya kadrından kənarda qalması halları barədə müzakirələri yenidən alovlandırıb.
İdman.Biz xəbər verir ki, buna ilk səbəb “Uembli”də keçirilən Çempionşipin pley-off finalı olub. Həmin oyunda “Hall Siti” “Midlsbro”nu 1:0 hesabı ilə məğlub edərək on ildən sonra İngiltərə Premyer Liqasına qayıdıb.
Həlledici qolu 95-ci dəqiqədə Oli Makberni vurub. Lakin bu epizodun əsas yaradıcısı yaponiyalı vinger Yu Hirakava olub. Onun cinahdan sürətli keçidi və dəqiq ötürməsi rəqib qapıçının səhvinə, daha sonra isə qolun vurulmasına səbəb olub. Kluba Premyer Liqanın teleyayım hüquqlarından pay əldə etmək imkanı verən bu qələbənin maliyyə dəyəri ekspertlər tərəfindən ən azı 200 milyon funt sterlinq kimi qiymətləndirilir. Bu isə Hirakavanı gecənin əsas triumfatorlarından birinə çevirirdi.
Buna baxmayaraq, matçdan sonra azarkeşlərin diqqəti gözlənilmədən futbolun özündən televiziya senzurasına yönəlib. Mükafatlandırma mərasimi zamanı Hirakava çempionluq kubokunu başı üzərinə qaldırdığı anda yayım kamerası tribunaların panoram görüntüsünə keçib. Efir yenidən futbolçulara qayıdanda yaponiyalı oyunçu artıq kuboku komanda yoldaşlarına ötürmüşdü.
Bu epizod qısa zamanda Asiya sosial şəbəkələrində və idman icmalarında geniş müzakirələrə səbəb olub. Azarkeşlər yenidən “Asian passing” adlandırılan haldan - asiyalı futbolçuların kubok qaldırılması, medal alması və qələbənin digər simvolik səhnələrində müntəzəm olaraq əsas televiziya kadrından kənarda qalması modelindən danışmağa başlayıblar.
Cəmi bir neçə gün sonra mövzunu gözlənilmədən “Kristal Palas”ın Konfrans Liqasının finalındakı qələbəsindən sonra Daiçi Kamada yenidən aktuallaşdırıb.
Hirakava ilə bağlı hadisədən fərqli olaraq, Konfrans Liqasının mükafatlandırma mərasiminin beynəlxalq yayımı media diqqətinin tam başqa standartını nümayiş etdirib. Kamera Kamadanın medal alması anını sadəcə qeydə almaqla kifayətlənməyib, həm də yaponiyalı oyunçu künc bayrağı yaxınlığında azarkeşlər qarşısında kuboku qaldırarkən fasiləsiz olaraq onun üzərində fokuslanıb. Bu an sosial şəbəkələrdə geniş yayılıb, bir çox azarkeş bunu 2025-ci il İngiltərə Kubokunda yaşanan daha əvvəlki epizodla əlaqələndirib.
O vaxt azarkeşlərin fikrincə, Kamada artıq İngiltərə televiziya senzurasının xüsusiyyətləri ilə üzləşmiş və faktiki olaraq onu qabaqlamağa çalışmışdı. İngilis rejissorların bayramın kulminasiya anında kameranı asiyalı futbolçulardan yayındırmağa meylli olduğunu bilən Kamada mükafatlandırma mərasimi zamanı əvvəlcə kuboku qaldırmaq niyyətini imitasiya edən aldadıcı hərəkət edib. Televiziya kamerası gözlənildiyi kimi başqa plana keçib. Kamada soyuqqanlı şəkildə pauza verib, obyektivin komandanın ümumi görüntüsü rejimində ona qayıtmasını gözləyib və yalnız bundan sonra kuboku effektli şəkildə başı üzərinə qaldırıb.
Hirakava və Kamada ilə bağlı hallar fonunda azarkeşlər əvvəlki illərin oxşar epizodlarını yenidən xatırlamağa başlayıblar. Onların arasında “Mançester Yunayted”də Pak Çji Sun, çempion “Lester”də Şindzi Okadzaki, “Liverpul”da Takumi Minamino və Vataru Endo, “Çelsi”nin qadın komandasında Çi So-Yun, həmçinin “Mançester Siti”də Abdukodir Xusanovla bağlı hallar var.
Bununla belə, ingilis yayımçıları tərəfindən şüurlu diskriminasiyaya dair birbaşa sübut yoxdur. Nə “Sky Sports”, nə “TNT Sports”, nə də digər Britaniya telekanalları belə problemin mövcudluğunu rəsmi şəkildə qəbul edib. Lakin bu cür epizodların təkrarlanması bir çox azarkeşi artıq təsadüfdən yox, futbol televiziyasının özünəməxsus “mədəni korluğundan” danışmağa vadar edir.
Vəziyyət Avropa futbolu üçün Asiya bazarının böyük əhəmiyyəti fonunda xüsusilə paradoksal görünür. İngiltərə Premyer Liqası klubları Yaponiya, Cənubi Koreya və Çində fəal şəkildə turlar keçirir, teleyayım hüquqları və sponsorluq müqavilələrindən yüz milyonlarla gəlir əldə edir, asiyalı azarkeşlər isə turnirin dünya auditoriyasının ən vacib hissələrindən biri olaraq qalır.
İngilis telekanallarının nümayəndələri bu insidentlərin yalnız texniki nasazlıqlar və dinamik efirdə təsadüfi uyğunluqların nəticəsi olduğunu bildirsələr də, Asiya futbol ictimaiyyəti problemin sistemli xarakter daşıdığını israrla vurğulamaqda davam edir. Yu Hirakava və Daiçi Kamada hadisələri ətrafında yaranan rezonans açıq şəkildə göstərir ki, bu cür yayım siyasətinin səssiz qəbul edildiyi dövr başa çatıb. Asiya auditoriyasının özünüdərk səviyyəsinin artması və futbolçuların özlərinin efirdə görməzdən gəlinməyə qarşı çıxmağa hazır olması Qərb yayım korporasiyalarını inklüzivlik və ekran vaxtının bölüşdürülməsi ilə bağlı yanaşmalarını yenidən nəzərdən keçirməyə məcbur edir.
Eldar Canaşvili
