Azərbaycan cüdosu son illərdə dünya səviyyəsində daha çox kişilərin nəticələri ilə gündəmə gəlib. Hidayət Heydərov 2024-cü ildə Avropa, dünya və Olimpiya çempionu olub, Zelim Kotsoyev isə həmin il dünya və Olimpiya çempionluğunu qazanıb.
İdman.Biz xəbər verir ki, indi diqqət yetirilməli başqa proses də gedir: qadın cüdosunda aşağı yaş qruplarında nəticələr tədricən artır, Azərbaycan artıq bir neçə çəki dərəcəsində beynəlxalq səviyyədə rəqabət aparan qızlardan ibarət baza formalaşdırır.
Bunun ən son göstəricilərindən biri avqustda Şimali Makedoniyanın paytaxtı Skopyedə keçirilən gənclər arasında Avropa Kuboku olub. Azərbaycanın qızlardan ibarət komandası turnirdən beş medalla ayrılıb.
Beş medalın arxasında daha vacib məqam
Skopyedəki beş medalın özü vacib nəticədir. Ancaq qadınlardan ibarət gənclər yığmasının baş məşqçisi Saşa Herkenrat-Vimarın açıqlamasında daha maraqlı məqam var.
Mütəxəssis bildirib ki, onun üçün əsas göstərici nəticələrin yalnız bir və ya iki idmançıdan asılı olmamasıdır. Herkenrat-Vimar bütün komandanın inkişaf etdiyini və Skopyedəki nəticənin düzgün istiqamətdə getdiklərini təsdiqlədiyini vurğulayıb.
Bu fikir Azərbaycan qadın cüdosundakı hazırkı prosesin mahiyyətini kifayət qədər dəqiq ifadə edir.
Bir güclü cüdoçunun meydana çıxması hələ sistem demək deyil. Müxtəlif çəkilərdə beynəlxalq səviyyədə nəticə verə bilən bir neçə idmançının eyni vaxtda yetişməsi isə artıq daha ciddi tendensiyadan danışmağa imkan verir.
Skopyedən sonra Azərbaycan yığması Bakıya qayıtmayıb. Komanda 10-12 avqust tarixlərində eyni şəhərdə təşkil olunan beynəlxalq təlim-məşq toplanışında iştirak edib. Toplanışda 17 ölkədən təxminən 170 kişi və qadın cüdoçu yer alıb və hazırlıq sentyabrda keçiriləcək gənclər arasında Avropa çempionatına hesablanıb.
Xədicə Qədəşova - ilk böyük siqnal
Hazırkı nəslin ən diqqətçəkən simalarından biri Xədicə Qədəşovadır.
Qədəşova 2023-cü ildə Zaqrebdə yeniyetmələr arasında dünya çempionatında 52 kq çəki dərəcəsində qızıl medal qazanıb. Finalda Fransa cüdoçusu Alisya Pulancı məğlub edən idmançı bununla Azərbaycan cüdo tarixində qadınlar arasında ilk dünya çempionu olub.
Qədəşovanın həmin nəticədən sonra itib-batmaması xüsusilə diqqətçəkəndir.
20 yaşlı cüdoçu 2026-cı ildə artıq 57 kq-da mübarizə aparır. O, mayda İstanbul Gənclər Avropa Kubokunda bürünc, iyulda Praqada bürünc, 8 avqustda Skopyedə isə qızıl medal qazanıb.
Skopyedəki qələbə Qədəşovanın gənclər arasında Avropa Kubokunda ilk çempionluğu olub.
Onun nəticələrində başqa maraqlı detal da var. Qədəşova yeniyetmə vaxtı 52 kq-da dünya çempionu olduğu halda, hazırda gənclər səviyyəsində 57 kq-a keçib.
Bu keçid vacib sınaqdır. Çünki aşağı yaş qruplarında çempion olan idmançıların hamısı fiziki inkişafdan sonra yeni çəkidə eyni üstünlüyü qoruya bilmir. Qədəşovanın 2026-cı ildə üç Avropa Kubokunda medal qazanması onun bu keçidi indiyədək uğurla həyata keçirdiyini göstərir.
Daha aşağıdan gələn yeni ad - Zəhra Quliyeva
Qadın cüdosundakı ümid yalnız Qədəşova ilə məhdudlaşmır.
Zəhra Quliyeva 29 iyunda Qran-Kanariyada keçirilən yeniyetmələr arasında Avropa çempionatında 40 kq çəki dərəcəsində Avropa çempionu olub.
Onun 2026-cı ildəki inkişaf xətti də diqqət çəkir. Quliyeva martda Antalya Avropa Kubokunda beşinci olub, mayda Bielsko-Bialada gümüş medal qazanıb və bir ay sonra Avropa çempionatında qızıl medala yüksəlib. 10 avqust tarixli IJF reytinqində o, yeniyetmələrin 40 kq çəkisində dünyanın altıncı pilləsində göstərilib.
Quliyevanın növbəti böyük sınağı da artıq bəllidir. O, 20 avqustda Ekvadorun Quayakil şəhərində başlayacaq yeniyetmələr arasında dünya çempionatına qeydiyyatdadır.
Beləliklə, Azərbaycan qadın cüdosunda artıq iki fərqli yaş pilləsində böyük titul qazanmış idmançıya malikdir: Qədəşova yeniyetmələrin dünya çempionu, Quliyeva isə yeniyetmələrin Avropa çempionudur.
Fəridə Mirzəyeva da ehtiyatın genişləndiyini göstərir
Digər perspektivli adlardan biri Fəridə Mirzəyevadır.
Azərbaycan cüdoçusu martın 22-də Almaniyanın Bad-Blankenburq şəhərində keçirilən yeniyetmə və gənc qızlar arasında Türingiya Kubokunda 48 kq çəki dərəcəsində bütün rəqiblərini məğlub edərək qızıl medal qazanıb. Azərbaycan komandası həmin yarışda medal əyarına görə ümumi hesabda dördüncü olub.
Praqa Gənclər Avropa Kubokunda Azərbaycanın qadın heyətində Nərgiz Əhmədova, Nuranə Hacızadə, Fəridə Mirzəyeva, Xədicə Qədəşova, Aytən Verdiyeva, Vüsalə Hacıyeva və Nilgün Rzayeva kimi idmançıların yer alması da seçim dairəsinin yalnız bir neçə nəfərlə məhdudlaşmadığını göstərir.
Bu inkişaf birdən-birə yaranmayıb
Hazırkı nəticələrin arxasında son bir neçə ildə qadın cüdosuna yönələn ayrıca təşkilati iş də görünür.
Azərbaycan Cüdo Federasiyası 2022-ci ildə ölkədə ilk dəfə yalnız qızlar üçün nəzərdə tutulan cüdo klubunun fəaliyyətə başladığını açıqlayıb. Kluba qəbul altı yaşdan başlayır. Bu, vacib məqamdır. Yüksək səviyyəli qadın komandası qurmaq üçün əvvəlcə seçim bazasının geniş olması lazımdır. Yalnız bir neçə istedadlı qız tapmaqla davamlı nəticə əldə etmək çətindir.
Hazırlıq prosesində sayın artdığına dair daha konkret göstərici də var. Federasiyanın məlumatına görə, 2026-cı ilin aprelində Bakıda keçirilən yeniyetmə qızların təlim-məşq toplanışında milli komandanın 31 üzvü iştirak edib.
Bu rəqəm Azərbaycanda qadın cüdosunda əvvəlkindən daha geniş seçim hovuzunun yaradılması baxımından əhəmiyyətlidir.
Yəni ortaya təkcə yarış nəticəsi yox, pilləli struktur çıxır: yeniyetmələr, gənclər və böyüklər.
Əsas problem isə indi başlayır
Bütün bunlara baxmayaraq, Azərbaycan qadın cüdosunda dönüşün artıq tam başa çatdığını söyləmək tezdir.
Ən çətin mərhələ yeniyetmə və gənclər arasında qazanılan nəticələrin böyüklərin Dünya Turu səviyyəsinə daşınmasıdır.
Məsələn, Qədəşova 2023-cü ildə yeniyetmələr arasında dünya çempionu olsa da, böyüklərin IJF reytinqində 10 avqust 2026-cı il tarixinə 52 kq-da 87-ci pillədədir. Gənclərin 57 kq reytinqində isə 27-ci yeri tutur.
Bu fərq aşağı yaş qrupunda böyük titul qazanmağın avtomatik olaraq böyüklər səviyyəsində medal gətirmədiyini göstərir.
Azərbaycan 2026-cı il böyüklər arasında Avropa çempionatı üçün 16 cüdoçudan ibarət heyət açıqlayıb və onların yeddisi qadın olub.
Deməli, artıq qadınlarda bütün çəkilər üzrə beynəlxalq yarışa komanda çıxarmaq istiqamətində baza var. İndi növbəti mərhələ bu kəmiyyətin Dünya Turu, Avropa və dünya çempionatlarında sabit keyfiyyətə çevrilməsidir.
Bakı DÇ-2026 real ölçü vahidi olacaq
Bu prosesin ilk ciddi yoxlamalarından biri elə Bakıda keçiriləcək.
Böyüklər arasında dünya çempionatı 4-11 oktyabr tarixlərində Azərbaycanında təşkil olunacaq. Fərdi yarışlar 4-10 oktyabrda, qarışıq komanda yarışı isə 11 oktyabrda keçiriləcək.
Bakı dünya çempionatına sonuncu dəfə 2018-ci ildə ev sahibliyi edib.
2026-cı il dünya çempionatında 14 fərdi çəki dərəcəsi üzrə medallar oynanılacaq və proqram qarışıq komanda yarışı ilə tamamlanacaq.
Azərbaycan qadın cüdosu üçün bu turnir yalnız medal yarışı olmayacaq. Böyüklərdən ibarət komandanın hazırkı səviyyəsini aşağı yaş qruplarında yaranan potensialla müqayisə etmək üçün də mühüm göstərici olacaq.
Dönüş başlayıb, amma nəticəni zaman göstərəcək
Rəqəmləri və nəticələri bir yerə yığdıqda müəyyən mənzərə yaranır.
2022-ci ildə yalnız qızlar üçün ayrıca cüdo klubunun açılması, yeniyetmə qızlar yığmasında 31 nəfərlik hazırlıq bazasının formalaşması, Qədəşovanın dünya çempionluğu, Quliyevanın Avropa çempionluğu və gənc qadınların Skopyedə beş medal qazanması eyni prosesin müxtəlif mərhələləri kimi görünür.
Bu faktlar Azərbaycan qadın cüdosunda yüksəlişin başladığını söyləməyə əsas verir, lakin hələ tam dönüşdən danışmaq üçün əsas nəticə çatışmır: aşağı yaş qruplarındakı bu nəsil böyüklər arasında Avropa, dünya və Olimpiya səviyyəsində davamlı medal qazanmalıdır.
Kişi cüdosunda Hidayət Heydərov və Zelim Kotsoyev kimi idmançıların yolu da məhz aşağı yaş qruplarındakı Avropa titullarından başlayaraq dünya və Olimpiya zirvəsinə qədər davam edib.
İndi Azərbaycan cüdosunun qarşısındakı maraqlı sual budur: Qədəşova, Quliyeva və onların arxasınca gələn nəsil kişilərdə qurulan həmin uğur zəncirini qadın cüdosunda da yarada biləcəkmi?
Cavabın ilk ciddi hissəsini yaxın bir neçə ildə, xüsusən də Bakı DÇ-2026-dan başlayaraq görmək mümkün olacaq.
