Dakar şəhərində keçirilən Yeniyetmələrin Olimpiya Oyunları çətin şəraitdə davam edir. Güclü isti, Olimpiya kəndində kondisionerlərin olmaması, nəqliyyat problemləri, hətta bəzi yarışların ləğv edilməsi idmançılar üçün əlavə çətinliklər yaradır.
Bütün bunlara baxmayaraq, Azərbaycan komandası artıq cüdoçu İbrahim Talıbovun 55 kq çəki dərəcəsində qazandığı qızıl medal sayəsində fəxri kürsünün ən yüksək pilləsinə qalxıb. Noyabrın 6-na olan məlumata görə, komandamız bir qızıl medalla medal sıralamasında 24-cü yeri bölüşür.
Azərbaycan Milli Olimpiya Komitəsinin Beynəlxalq əlaqələr idarəsinin rəisi, “Dakar-2026” IV Yay Yeniyetmələrin Olimpiya Oyunlarında Azərbaycan nümayəndə heyətinin şef-de-missiyası Anar Bağırov İdman.Biz-ə müsahibəsində təşkilati problemlərdən, yaşayış şəraitindən və idmançılarımızın medal perspektivlərindən danışıb.
Bundan əlavə, o, Yeniyetmələrin Olimpiya Oyunlarının hazırkı formatını niyə ədalətsiz hesab etdiyini və ciddi şəkildə yenidən nəzərdən keçirilməsinə ehtiyac olduğunu izah edib.
– Gəlin, söhbətə Dakar şəhərində keçirilən Yeniyetmələrin Olimpiya Oyunları ilə bağlı təəssüratlarınızdan başlayaq. Yəqin ki, artıq yarışların təşkili, yaşayış şəraiti və digər məqamlarla bağlı müəyyən fikir formalaşıb. Ümumilikdə Oyunların təşkilini necə qiymətləndirərdiniz?
– İlk növbədə onu demək istəyirəm ki, Dakarda bizi gözləyən bir çox problem və çətinliklər barədə əvvəlcədən məlumatlı idik. Ən pis ssenariyə hazırlaşmışdıq. Amma açığını desəm, bir çox məqamda ən pisə hazırlaşmağımız özünü doğrultdu. Çünki buraya gələndə bir sıra məsələlərin gözlədiyimizdən daha yaxşı olduğunu gördük.
Məsələn, Olimpiya kəndində qidalanma tamamilə normaldır, yaxşıdır. Müəyyən məişət çətinlikləri var. Otaqlarda şəxsi hamam və tualetlər yoxdur. Bütün komanda ümumi sanitar qovşaqlardan və tualetlərdən istifadə edir. Amma gün ərzində həmin yerlər dəfələrlə təmizlənir, demək olar ki, heç vaxt növbə yaranmır. Bu baxımdan hər şey çox yaxşıdır.
Təbii ki, ən böyük çətinlik isti hava ilə bağlıdır. Otaqlarda kondisioner yoxdur, yalnız ventilyatorlar var. Onlar isə hər zaman kömək etmir. Daha dəqiq desəm, çox da faydaları olmur. Buna görə də bir çox idmançı və nümayəndə heyətinin üzvü isti səbəbindən normal yata bilmir.
Bundan başqa, nəqliyyatla bağlı problemlər də mövcuddur. Bəzi idman obyektlərinə rahat və komfortlu şəkildə çatmaq mümkündür. Məsələn, idmançılar avtobusa minir və düz yolla 10-15 dəqiqəyə yarışın keçiriləcəyi yerə çatırlar. Amma elə idman növləri də var ki, onların nümayəndələri iki dəfə nəqliyyat dəyişməli olurlar. Məsələn, üzgüçülərimiz hovuza çatmaq üçün yolda bir saat yarım, bəzən isə təxminən iki saat vaxt sərf edirlər. Bu, təxminən 95-100 dəqiqə deməkdir.
Təbii ki, belə yol idmançıları yorur. İlk növbədə ona görə ki, həmin avtobuslarda kondisioner yoxdur. Bundan əlavə, hər kəsin oturmaq imkanı da olmur. Bəzən oturacaqlar çatmır və idmançılar birbaşa döşəmədə əyləşirlər.
Bütün bunlar əlavə çətinliklər yaradır. İdmançı yarışa gəlib ən yaxşı nəticəsini göstərməlidir. Belə şərait isə bunun üçün, əlbəttə ki, heç də uyğun deyil.
Ümumilikdə qeyd etmək lazımdır ki, istənilən böyük Oyunlarda ilk günlərdə problemlər xeyli çox olur. Hamının şəraitə alışması, təşkilatçıların prosesləri qaydaya salması, hər kəsin nəyin necə işləməli olduğunu başa düşməsi üçün müəyyən vaxt lazımdır. Buna görə də deyə bilərəm ki, bir neçə gün keçdikdən sonra başlanğıcda problem olan bir çox məsələ artıq əvvəlki kimi çətinlik yaratmır.
Xüsusilə avtobusların hərəkət qrafiki hazırda normal işləyir. Nəqliyyat vasitələri nəzərdə tutulduğu vaxtda yola düşür. Olimpiya kəndində, otaqlarda, hamamlarda və dəhlizlərdə təmizlik işləri də vaxtında aparılır. Bütün bu məişət məsələləri tədricən qaydaya düşüb. Sistem işləməyə başlayıb. Yəni təşkilat komitəsi problemlərə reaksiya verir və əsas məsələ də budur.
– Təşkilatçılıq baxımından sizi ən çox nə təəccübləndirdi? Həm müsbət, həm də mənfi mənada.
– Çətin sualdır. Əslində, kondisionerlərin olmaması və ya bəzi arenalara birbaşa nəqliyyatın getməməsi, yolda avtobus dəyişməli olmağımız bizi təəccübləndirmədi. Bütün bunları əvvəlcədən bilirdik. Əgər bunlar bizim üçün sürpriz olsaydı, əlbəttə, ən çox təəccübləndirən məqamlar olardı.
Müsbət mənada isə, yəqin ki, burada həqiqətən təhlükəsiz mühitin olmasına və təşkilat komitəsinin çox çalışmasına sevindim. Təşkilatçılar qonaqpərvər olmaq, öz ölkələrini və mədəniyyətlərini ən yaxşı tərəfdən göstərmək istəyirlər. Hələlik bunu bacarırlar.
Bəli, burada müəyyən çətinliklər var. Temperatur, nəqliyyat və digər şərait baxımından bizim üçün komfortlu olmayan məqamlar yerli sakinlər üçün tamamilə normal ola bilər. Buna görə də müəyyən mənada yerli şəraitə uyğunlaşmalı oluruq. Amma təşkilatçılar çalışırlar və bu, məni xoş mənada təəccübləndirdi. Düşünürdüm ki, vəziyyət fərqli olacaq.
Burada hamı mehriban və çox qonaqpərvərdir. Yerli təşkilat komitəsinin əməkdaşları, könüllülər – hamı həqiqətən yadda qalacaq yaxşı Oyunlar keçirmək istəyir.
Mənfi mənada isə məni inanılmaz dərəcədə təəccübləndirən hansısa məqamı qeyd edə bilmərəm. İdmançılarımızın qarşılaşdığı çətinliklərin demək olar ki, hamısını əvvəlcədən bilirdik.
Bundan əlavə, digər ölkələrin nümayəndələri, şef-de-missiyalarla(nümayəndə heyətlərinin rəhbərləri ilə - red) söhbət edərkən təxminən eyni fikirləri eşidirəm. Onlar da daha pis vəziyyət gözlədiklərini, buna görə də burada gördüklərini kifayət qədər normal qarşıladıqlarını deyirlər.
Bilirəm ki, bəzi ölkələrin müəyyən problemləri yaranıb və onları həll etməli olublar. Amma bizim başımıza xoşagəlməz hadisələr gəlməyib, oğurluq və ya əşyaların itməsi halları ilə üzləşməmişik. Allaha şükür, bütün bunlar bizdən uzaqdır.
Bütün məsələlərə çox diqqətli və məsuliyyətlə yanaşırıq. İdmançılara və məşqçilərə daim xatırladırıq ki, maksimum diqqətli olsunlar və heç kim arxayınlaşmasın.
Söhbət nəqliyyatdan gedirsə, deməli, vaxta və şəxsi əşyalara diqqət yetirmək lazımdır. Telefonlar, şəxsi əşyalar – hər şey nəzarətdə olmalıdır. Məşqçi idmançısının harada olduğunu hər zaman bilməlidir. Ümumiyyətlə, Seneqal, xüsusilə də Dakar Afrikanın təhlükəsiz yerlərindən biri hesab olunur.
– Deməli, oğurluq halları olub? Bizim nümayəndə heyətini deyil, digər ölkələrin komandalarını nəzərdə tuturam.
– Belə bir hadisədən xəbərim var. Amma məsələ bir gün ərzində həll olundu. Oğurluq hadisəsinin kim tərəfindən törədildiyi müəyyənləşdirildi, bütün əşyalar tapıldı və geri qaytarıldı. Bu, yerli polisin işinə əla nümunədir.
Şükürlər olsun ki, həmin hadisənin bizim nümayəndə heyətimizə aidiyyəti yoxdur. Amma hətta bizim başımıza gəlsəydi belə, bir gün ərzində hər şeyin tapılması, qaytarılması və məsələnin bağlanması yenə də yaxşı olardı. Düşünürəm ki, bir çox Avropa ölkəsində belə operativliyi görmək çətin olardı.
– Bəs bu şərait, o cümlədən isti hava, nəqliyyat və yaşayışla bağlı problemlər idmançılarımızın çıxışlarına necə təsir göstərə bilər? Bütün bunlar onların nəticələrinə nə dərəcədə təsir edib?
– Düşünürəm ki, burada “təsir göstərə bilərdi” ifadəsini işlətməyə belə ehtiyac yoxdur. Əminəm ki, bütün bunlar idmançılarımızın çıxışlarına 100 faiz təsir edir. Çünki saunanı xatırladan avtobusda bir saat yarım yol getmək, daim tərləmək, fiziki cəhətdən yorulmaq, sonra isə suyun temperaturunun 33-34 dərəcə olduğu hovuza gəlib üzmək və ideal şəraitdə – dincəlmiş, yaxşı hazırlaşmış, yorulmamış vəziyyətdə göstərə biləcəyin nəticəni ortaya qoymaq mümkün deyil.
Üstəlik, hər şey idmançıların Olimpiya kəndində necə yatmasından başlayır. Onlar bir otaqda dörd nəfər yaşayırlar. Bu, özlüyündə çox da komfortlu deyil. Otaqda isti də olduqda insanlar pis yatır, daim oyanır, istidən rahat yata bilmirlər. Daha sonra isti avtobuslarda, nəqliyyat dəyişərək yarışa gedirlər və bundan sonra starta çıxıb ən yaxşı nəticələrini göstərməlidirlər.
Bəzi idman növlərində şərait daha yaxşıdır. Məsələn, cüdoçuların yarışları kondisionerli zalda keçirilir. Üzgüçülərin hovuzu isə açıq havadadır. Buna görə də su daim qızır və temperaturu həddindən artıq yüksəlir.
Belə ki, üzgüçümüz Süleyman İsmayılzadənin əsas məsafəsi 800 metr sərbəst üsulla üzgüçülükdür. Lakin suyun temperaturuna görə beynəlxalq federasiya 800 metr məsafəyə üzmənin uşaqların sağlamlığı üçün təhlükəli olduğu qərarına gəlib. Buna görə də həmin məsafə ləğv edilib.
Nəticədə Süleyman əsas məsafəsində çıxış edə bilməyib. O, əvvəllər 400 metr məsafəyə üzmüşdü, qarşıda isə 200 metr məsafədə mübarizə aparacaq. Amma bunlar onun əsas məsafələri deyil.
Buna baxmayaraq, ümid edirik ki, o, yaxşı vaxt göstərə və layiqli nəticə əldə edə biləcək. Bununla belə, onun çıxışını qiymətləndirərkən burada necə yatdığını, arenaya necə çatdığını və hovuzdakı suyun sadəcə olaraq həddindən artıq isti olduğunu mütləq nəzərə almalıyıq.
Təbii ki, bütün bunlar təkcə bizim idmançılara deyil, digər iştirakçılara da aiddir. Hamı eyni şəraitdədir. Düşünürəm ki, bu şərtlər bütün idmançıların nəticələrinə təsir göstərir.
Məsələn, çimərlik güləşi də çimərlik voleybolu kimi açıq havada keçiriləcək. Amma bu idman növlərinin nümayəndələri belə şəraitə öyrəşiblər. Bu, onların idman növünün bir hissəsidir. Üzgüçülükdə isə isti suda həddindən artıq qızmaq idmançıların alışdığı bir vəziyyət deyil. Bu, onların yarış fəaliyyətinin normal tərkib hissəsi hesab olunmur.
Eyni vəziyyət hələ gəlməli olan taekvondoçularımıza da aiddir. Onların yarış arenasının dam örtüyü var, amma özü açıqdır. Əslində, bura sadəcə dam, sütunlar və tribunadan ibarətdir. Buna görə də içəridəki temperatur demək olar ki, küçədəki ilə eynidir. Halbuki tam geyimdə və bütün avadanlıqlarla taekvondo yarışına çıxmaq üçün bu temperatur heç də komfortlu deyil. Beləliklə, taekvondoçularımızı da çox çətin yarışlar gözləyir.
– İdmançılarımızdan daha kimlərin medal qazanacağını gözləyirsiniz?
– Çox yaxşı komandamız var. Başa düşürük ki, bu Oyunlar ilk növbədə uşaqların yarışıdır. Bununla yanaşı, kvotalar hamı üçün eyni dərəcədə pis və anlaşılmaz şəkildə bölüşdürülüb. Buna görə də, prinsip etibarilə, bütün idmançılarımızın yaxşı nəticə göstərmək şansı var. Çünki hamı eyni şəraitdədir.
Bütün idman növlərində kvotaların bölüşdürülməsi ilə bağlı müəyyən çətinliklər mövcuddur. Buna görə də hər çəki dərəcəsinə həqiqətən ən güclü idmançıların düşdüyünü demək olmaz. Eyni zamanda, konkret idman növündə və ya qaçmaq, üzmək, yaxud sürmək istədiyin məsafədə ən güclü rəqiblərin hamısının təmsil olunacağına da zəmanət yoxdur.
Buna görə də bütün komandamızın şansı var. Hesab edirəm ki, hər bir idmançımız ona medal qazandıra biləcək nəticə göstərmək iqtidarındadır. Amma obyektiv danışsaq, məsələn, üzgüçülük və ya atletikada medal qazanmaq xeyli çətindir.
Səbəb sadədir: həmin idman növlərində yarışlarda iştirakçıların və təmsil olunan ölkələrin sayı daha çoxdur. İştirakçıların az olduğu, xüsusilə də boks, taekvondo və güləş kimi çəki dərəcələri üzrə yarışlarda isə medal qazanmaq şansımız sırf riyazi baxımdan daha yüksəkdir.
Amma ümumilikdə hesab edirəm ki, burada olan bütün idmançılarımızın yaxşı çıxış etmək imkanı var. Çünki digər ölkələrin idmançıları da adət etdiklərindən daha zəif nəticə göstərə bilərlər. Məsələn, üzgüçülükdə artıq böyüklər səviyyəsində nəticələr göstərən uşaqlar var. Lakin bu şəraitdə hətta onlar da istidən əziyyət çəkə, fiziki və psixoloji cəhətdən tükənə, yorula və nəticədə məsafəni həmişəki kimi üzə bilməyə bilərlər. Buna görə də bütün bu çətinliklərin öhdəsindən gələ bilsək, bizim də medal qazanmaq şansımız var.
– Böyüklər arasında keçirilən Olimpiya Oyunlarında və digər böyük yarışlarda iştirakla bağlı böyük təcrübənizi nəzərə alaraq, Yeniyetmələrin Olimpiya Oyunlarının formatı barədə fikrinizi öyrənmək istərdim. Şəxsən məndə belə təəssürat yaranır ki, bu format hələ kifayət qədər işlənməyib. Bu, həm kvotaların bölüşdürülməsinə, həm də təşkilati məsələlərə aiddir. Bu qiymətləndirmə ilə razısınız?
– Məndə belə qəti qənaət formalaşıb ki, Yeniyetmələrin Olimpiya Oyunları hazırda mövcud olan formatda və şəkildə artıq keçirilməməlidir. Birincisi, bu, ədalətsiz tədbirdir. İkincisi, çox bahalıdır. Üçüncüsü isə belə çıxır ki, demək olar, heç kimə lazım deyil. Bu fikirlərimin hər birini izah edə bilərəm.
Ədalətsizlikdən başlayaq. Yeniyetmələrin Olimpiya Oyunları dörd ildən bir keçirilir, lakin iştirakçıların yaş aralığı adətən cəmi iki ili əhatə edir. Nəticədə yeniyetmə idmançıların bütöv nəsilləri bu yarışlarda iştirak etmək imkanından məhrum olur.
Məsələn, 2026-cı il Oyunlarında 2009-2010-cu il təvəllüdlü idmançıların iştirakına icazə verilirsə, 2011-2012-ci il təvəllüdlülər hələ çox kiçik olurlar. Amma dörd il sonra, növbəti Oyunlarda onlar artıq yaşca böyük olacaqlar. Çünki həmin vaxt, məsələn, 2013-2014-cü il təvəllüdlü idmançılar iştirak edə biləcəklər.
Beləliklə, hər Olimpiya dövründə iki təvəllüd ili faktiki olaraq kənarda qalır. Nəticədə həmin idmançılar Yeniyetmələrin Olimpiya Oyunlarında heç vaxt iştirak edə bilməyəcəklər. Bu isə özlüyündə ədalətsizlikdir.
İkinci məqam kvotaların bölüşdürülməsi ilə bağlıdır. Bu proses də çox ədalətsizdir. Məsələn, hazırda bizim cəmi bir ay, bir ay yarım əvvəl qızıl medal qazanaraq dünya çempionu olmuş idmançımız var. Amma o, burada, Olimpiya Oyunlarında iştirak etmir. Baxmayaraq ki, hazırkı dünya çempionudur, onun çəki dərəcəsində Azərbaycana sadəcə kvota ayrılmayıb.
Oxşar vəziyyət cüdo yarışlarında iştirak edən əksər ölkələrdə müşahidə olunur. Onların dünya, Asiya, Avropa çempionları, öz regionlarında keçirilən yarışların qalibləri var, amma həmin idmançılar burada çıxış etmirlər. Çünki kvotalar faktiki olaraq təsadüfi qaydada bölüşdürülüb.
İndi isə bu Oyunların keçirilmə xərclərindən danışaq. Bu, həddindən artıq bahalı tədbirdir. Burada 206 ölkə iştirak edir, olimpiya və digər idman növləri də daxil olmaqla, çoxsaylı idman növləri təmsil olunur.
Belə yarışları təşkil etmək bütün iştirakçıların yaşayış, qidalanma və nəqliyyat məsələlərini həll etmək, lazımi infrastrukturu yaratmaq, işıqlandırmanı, texniki və texnoloji təminatı və daha bir çox məsələni təşkil etmək deməkdir. Bütün bunlar böyük vəsait tələb edir. Təşkilati xərclərin miqyasına görə belə yarışlar böyüklər arasında keçirilən Olimpiya Oyunları ilə müqayisə oluna bilər. Yəni bu cür tədbirin təşkili həddindən artıq baha başa gəlir.
Daha bir məqam isə bu Oyunlara tələbatla bağlıdır. Böyüklər arasında keçirilən Olimpiya Oyunlarının necə işıqlandırıldığına baxın. Televiziya yayım hüquqları necə alınır, jurnalistlər necə işləyir, biletlər necə satılır. Nə qədər turist, azarkeş, idman və Olimpiya Hərəkatının tərəfdarları gəlir.
Həmçinin sponsorların böyüklər arasında keçirilən Olimpiya Oyunlarına vəsait yatırmaqda nə dərəcədə maraqlı olduqlarına baxın. Yeniyetmələrin Oyunlarında isə belə çıxır ki, bunların demək olar, heç kimə lazım deyil.
Buna görə də birincisi, ədalətsiz, ikincisi, qeyri-mütənasib dərəcədə bahalı, üçüncüsü isə qlobal miqyasda böyük maraq doğurmayan Oyunların keçirilməsi düzgün deyil. Bu format yenidən nəzərdən keçirilməlidir. Onu dəyişdirmək, yenidən düşünmək lazımdır. Ola bilsin ki, yarışları iki ildən bir keçirmək və ya yarışların təşkili və kvotaların bölüşdürülməsi üçün başqa sistem yaratmaq olar.
Sonda hansı qərarın qəbul ediləcəyini bilmirəm. Amma şəxsən mən belə bir qərar vermək imkanım olsaydı, qitə miqyaslı yeniyetmə yarışlarına üstünlük verərdim. Məsələn, Yeniyetmələrin Asiya Oyunları, Yeniyetmələrin Avropa Oyunları, Afrikada, Amerikada və digər regionlarda analoji yarışlar təşkil etmək olar.
Yeri gəlmişkən, Avropada hər iki ildən bir Avropa Yeniyetmələrin Olimpiya Festivalı – EYOF keçirilir. Hesab edirəm ki, bu, uşaqlar arasında yarışların ədalətli təşkilinin ideal nümunəsidir.
Niyə? Çünki yarışlar iki ildən bir keçirilir. Müvafiq olaraq, yeniyetmə idmançıların hər nəslinin həmin yarışlarda iştirak etmək imkanı yaranır. Üstəlik, Yeniyetmələrin Olimpiya Oyunlarında olduğu kimi seçim və kvota sistemi yoxdur. İştirak milli olimpiya komitəsinin müraciəti əsasında həyata keçirilir. Biz idmançının iştirak, qidalanma və yaşayış xərclərini ödəyirik və bu yolla həmin yarışları təşkil etmək mümkün olur.
Mən bunu ədalətli yanaşma hesab edirəm. Bundan əlavə, orada təxminən 50 ölkə - yalnız Avropa təmsilçiləri iştirak edir. İdman növlərini də özümüz seçə bilirik. Məncə, bu, Avropada belə tədbirlərin necə təşkil oluna və keçirilə biləcəyinə dair yaxşı nümunədir. Hazırda Yeniyetmələrin Olimpiya Oyunlarında müşahidə etdiklərimizi isə, əlbəttə ki, belə tədbirin təşkili üçün əla nümunə adlandırmaq çətindir.
