Breyk-dans ən maraqlı idman növlərindən biridir. O, 1970-ci illərdə küçə mədəniyyətinin bir hissəsi kimi yaranıb. Hər şey ayaqüstü hərəkətlərlə başlayıb, sonradan yerüstü elementlər, daha sonra isə mürəkkəb fırlanmalar meydana gəlib. Bu istiqamətlər birləşərək bu gün tanıdığımız breykinqi formalaşdırıb. Breyk-dans küçə rəqsindən tamhüquqlu idman növünə qədər uzun yol keçib. 2024-cü ildə isə ilk dəfə Paris Olimpiya Oyunlarının proqramına daxil edilib.
Azərbaycan breykinqinin parlaq nümayəndələrindən biri olan 33 yaşlı Aqil Quliyev uzun illərdir ki, yalnız özü çıxış etmir, həm də gənc idmançıların hazırlığı ilə məşğul olur.
İdman.Biz Quliyevlə Azərbaycanda bu idman növünün inkişafı, Olimpiada və digər mövzular barədə söhbətləşib.
- Breykinqlə məşğul olmağa necə başlamısınız?
- Breykinq haqqında ilk dəfə televiziyada eşitmişəm. Sonra bir dostumun küçədə məşq etdiyini gördüm və onun da məşğul olduğu məktəbə getməyə başladım. Məhz orada ilk dəfə əsl breyk-dansı canlı izlədim. Bu, məndə çox güclü təəssürat yaratdı. O zaman 16 yaşım var idi.
Əvvəlcə valideynlərim bu həvəsimi dəstəkləmirdilər. Onlar üçün breyk-dans yeni və anlaşılmaz bir sahə idi. Lakin zaman keçdikcə uğurlarımı gördülər, məşqlərə nə qədər ciddi yanaşdığımı anladılar. O vaxtdan ailəm həmişə mənə dəstək olub.
- Bu illər ərzində breyk-dans necə dəyişib?
- Əvvəllər əsas diqqət fırlanmalara və ayaq hərəkətlərinə yönəlirdi. Top-rok isə az idi (mürəkkəb fəndlər olmadan ayaqüstə ifa olunan breyk-dans üslubu - red.). İnkişaf daha ləng gedirdi, çünki yarışlar az keçirilirdi, maliyyə dəstəyi isə demək olar ki, yox idi. Bir çoxları breyk-dansı sadəcə küçə rəqsi kimi qəbul edir, onu tamhüquqlu idman növü hesab etmirdi.
Vəziyyət xüsusilə breyk-dans Olimpiya proqramına daxil edildikdən sonra dəyişdi. Rəqs daha mürəkkəbləşdi, yeni elementlər və qaydalar yarandı, peşəkar yarışlar keçirilməyə başladı və ümumilikdə inkişaf üçün daha çox imkan formalaşdı. İndi yalnız güc tələb edən fəndlər deyil, həm də musiqi duyumu, üslub və texniki icra qiymətləndirilir.
- Bəs Azərbaycanda bu istiqamətə maraq necə dəyişib?
- Mənim fikrimcə, əvvəllər breykinqə maraq daha yüksək idi. 2000-ci illərdə məşqlərə müxtəlif yaş qruplarından çoxlu oğlan və qız gəlirdi. Hazırda əsasən uşaqlar məşğul olur. Böyüklər başlamaqdan çəkinirlər. Elə düşünürlər ki, ilk məşqdəcə baş üzərində fırlanmalı olacaqlar. Amma bu, belə deyil. Təlim sadə ayaqüstü hərəkətlərlə başlayır, daha mürəkkəb elementlərə isə tədricən və yalnız lazımi fiziki hazırlıq olduqdan sonra keçilir. Üstəlik, breyk-dansla 5 yaşdan 45-50 yaşadək məşğul olmaq mümkündür.
Bir məqamı da qeyd etmək istəyirəm. Breyk-dansın guya qızlar üçün uyğun olmadığını düşünmək yanlışdır. İdman sağlamlıqdır və stresdən azad olmağa kömək edir. Bundan əlavə, bu gün çoxsaylı yarışlar keçirilir, pul mükafatları oynanılır, idmançılar reklam layihələrinə dəvət olunurlar. Müəllimlik etmək, ustad dərsləri keçmək və peşəkar inkişaf etmək mümkündür. Yəni artıq gənclərin qarşısında aydın məqsədlər və inkişaf perspektivləri var.
- Sizcə, Azərbaycanda breykinqə maraq niyə azalıb?
- Mən bunu əsasən şərait çatışmazlığı ilə əlaqələndirirəm. Avropada, Braziliyada və bir çox başqa ölkələrdə breykerlərin, skeyterlərin, parkurçuların və digər küçə mədəniyyəti nümayəndələrinin məşq edə bildiyi xüsusi meydançalar var. Orada müəyyən bir icma formalaşır.
Adətən insanlar breyk-dansla sosial şəbəkələr vasitəsilə tanış olurlar. Amma canlı çıxışlar tamamilə fərqli təsir bağışlayır və daha çox maraq oyadır. Bizdə isə insanlar küçələrdə breyk-dans görmürlər. Bundan başqa, bu gün insanlar ilk növbədə iş və qazanc barədə düşünürlər. İdman və digər hobbilərə daha az vaxt qalır. Buna baxmayaraq, tez-tez mənə “Breyk-dansla məşğul olmaq uşaqlıq arzumdur” məzmunlu mesajlar gəlir.
Amma uşaqlar arasında maraq qalır. Biz öz gücümüzlə bu istiqaməti inkişaf etdirməyə çalışırıq, yarışlar, battllar və ustad dərsləri təşkil edirik. Bəzən sponsorlar da kömək edirlər və buna görə onlara minnətdarıq.
Посмотреть эту публикацию в Instagram- Breykinq nə dərəcədə travma təhlükəsi olan idman növüdür?
- Əgər insan fiziki baxımdan zəifdirsə və ya hərəkətsiz həyat tərzi keçirirsə, əvvəlcə ümumi fiziki hazırlıq vasitəsilə bədənini gücləndirməli, yalnız bundan sonra breykinqlə məşğul olmağa başlamalıdır. Bu halda təlim daha asan və təhlükəsiz keçəcək. Həmçinin mütəxəssis nəzarəti olmadan məşq edənlər də zədə almaq riski daşıyırlar. Düzgün yanaşma olduqda travma ehtimalı xeyli azalır.
- Breykerlər mürəkkəb fəndləri yerinə yetirərkən ağrı hiss edirlərmi?
- Ağrı olmur, sadəcə bəzi hisslər qeyri-adi gəlir. İnkişafın müəyyən mərhələləri var. Əgər sən beş ildir məşğul olursansa, on ildir məşq edən birinin hərəkətlərini yerinə yetirə bilməzsən. Hər mərhələdən keçmək və lazımi təcrübəni toplamaq lazımdır. Hərəkəti təkrar-təkrar yerinə yetirirsən, ona öyrəşirsən və zaman keçdikcə hər şey asanlaşır. Bundan əlavə, biz bədənimizi daim möhkəmləndiririk. Biləklər, çiyinlər, qollar, ayaqlar və ümumilikdə dayaq-hərəkət sistemi üçün xüsusi məşqlərimiz var.
Breykerlərə tez-tez deyirlər: “Siz sanki bu dünyadan deyilsiniz”. Bununla razılaşmamaq çətindir – mən həqiqətən də bu dünyadan deyiləm. Əksəriyyət üçün mümkünsüz görünən şeylər bizim üçün adi hala çevrilir.
- Bəs sizin yerinə yetirə bildiyiniz ən çətin element hansıdır?
- Hazırda bu, air tvistdir. Çox mürəkkəb elementdir. Azərbaycanda onu cəmi bir-iki nəfər yerinə yetirə bilir. Bundan başqa, Hand Hop-u da çox sevirəm – bir əl üzərində tullanmaq və tarazlığı qorumaq hərəkətidir. İnsanlar onu ilk dəfə görəndə tez-tez soruşurlar: “İnsan bunu necə edə bilər?”. Mən isə adətən belə cavab verirəm: “Məşqə gəlin, sizə də öyrədim”.
Посмотреть эту публикацию в Instagram- Azərbaycan breykerlərinin səviyyəsini necə qiymətləndirirsiniz?
- Yaxşı orta səviyyədir. Postsovet ölkələrindən danışsaq, Qazaxıstandan sonra ikinci yerdəyik. Sonrakı yerlərdə Özbəkistan, Gürcüstan, Türkmənistan və Ermənistan gəlir. Rusiyanı nəzərə almıram, çünki onlar Çin və ABŞ ilə birlikdə dünya liderləri sayılırlar. Həmin ölkələrdə breyk-dansın inkişafı ilə məşğul olan ayrıca federasiyalar, həmçinin infrastruktur, məktəblər və məşqçilər sistemi mövcuddur.
Azərbaycanlı breykerlərin sayı çox olmasa da, beynəlxalq arenada bizi tanıyırlar. Bu, böyük ölçüdə Olimpiada-2024 ərəfəsində bizi yarışlara göndərən İdman Nazirliyinin dəstəyi sayəsində mümkün olub. Xaricdə bizi tez-tez üslubumuza və ifa tərzimizə görə tərifləyirlər. Bir çoxları qeyd edir ki, Azərbaycan breykerlərinin özünəməxsus dəst-xətti var. Elementlər eyni olsa da, təqdimat və texnika hər ölkədə fərqlənə bilər. Azərbaycan məktəbi bir çox cəhətdən Amerika məktəbinə bənzəyir, lakin biz milli rəqslərin elementlərindən də istifadə edirik. Breykinqin özəlliklərindən biri də budur ki, istənilən rəqs istiqamətindən ilham ala və onun elementlərini öz üslubuna əlavə edə bilərsən.
- Düz başa düşürəmsə, siz Olimpiada-2024-ə hazırlaşırdınız?
- Bəli, biz Olimpiya dövrünün təsnifat yarışlarında iştirak edirdik və orada dünyanın ən güclü bi-boyları toplaşırdı. Məsələn, Cənubi Koreyada keçirilən dünya çempionatında çıxış etdik. İlk 64-lüyə düşdük, amma daha irəli getmək çətin idi. Digər beynəlxalq turnirlərdə isə adətən ilk 16-lığa, hətta ilk dördlüyə qədər yüksəlirdik. Lakin dünya çempionatında 200-dən çox ən güclü bi-boy iştirak edirdi. Buna görə də rəqabət səviyyəsinə görə breykinqi bir çox digər idman növlərindən daha çətin hesab etmək olar.
Bunu da nəzərə almaq lazımdır ki, bizi yarışlara Olimpiadadan cəmi iki il əvvəl göndərməyə başladılar. Digər idmançılar isə hazırlığa Olimpiya dövrünün əvvəlindən başlamışdılar. Reytinq toplamaq (idmançılar rəsmi turnirlərdə iştirak etdiklərinə görə xal qazanırlar - red.) və yeni elektron hakimlik sisteminə uyğunlaşmaq üçün kifayət qədər vaxtımız olmadı.
- Breyk-dans Los-Anceles-2028 Olimpiadasının proqramından çıxarılıb. Sizcə, bu idman növünün Olimpiya gələcəyi varmı?
- Biz əmin idik ki, breyk-dans 2028-ci ildə Los-Ancelesdə keçiriləcək Olimpiya Oyunlarında da təmsil olunacaq. Çünki bu istiqamət məhz ABŞ-də yaranıb. Onun proqramdan kənarda qalması bizim üçün şok oldu. Bununla belə, breyk-dans inkişafa davam edir. Bu, çox baxımlı və diqqət cəlb edən idman növüdür. Olimpiya statusu qazandıqdan sonra ona maraq daha da artdı. Əvvəllər şərti olaraq təxminən 100 şagirdim var idisə, son illərdə onların sayı bir neçə dəfə artıb. Buna görə də əminəm ki, breykinq yenidən Olimpiya proqramına qayıdacaq.
- Bununla belə, bu il Seneqalda keçiriləcək Yeniyetmələrin Olimpiya Oyunlarının proqramına breyk-dans daxil edilib. Ora vəsiqə qazana biləcək istedadlı idmançılarımız varmı?
- Biz uşaqları Yeniyetmələrin Olimpiya Oyunlarına hazırlayırıq və ümid edirik ki, dəstək sayəsində onları yarışlara apara biləcəyik. Çünki bizdə ilk 16-lıq uğrunda mübarizə apara biləcək çoxlu istedadlı gənclər var.
