Rəşid Məmmədəliyevin Budapeştdə keçirilən “Böyük Dəbilqə” turnirində 73 kq çəki dərəcəsində qazandığı qələbə Azərbaycan millisində qüvvələr nisbətini nəzərəçarpacaq dərəcədə dəyişib və eyni zamanda Hidayət Heydərovu Bakıda keçiriləcək dünya çempionatı ərəfəsində çətin seçim qarşısında qoyub.
İdman.Biz xəbər verir ki, Beynəlxalq Cüdo Federasiyasının (IJF) ötən gün açıqladığı yenilənmiş dünya reytinqi vəziyyətin mürəkkəbliyini bir daha göstərir. Karyerasında ilk dəfə “Böyük Dəbilqə” turnirinin qızıl medalını qazanan Məmmədəliyev 3814 xalla 73 kq çəki dərəcəsində beşinci yerə yüksəlib. Heydərov isə son dövrlərdə daha ağır çəki ilə bağlı eksperimentlərinə baxmayaraq, bu kateqoriyada 1936 xalla kifayət qədər yüksək - 16-cı pillədə qalır.
Tamamilə fərqli mənzərə Heydərovun son vaxtlar karyerasını davam etdirməyə çalışdığı 81 kq çəki dərəcəsində yaranıb. Burada Azərbaycan komandası daxilində rəqabət, bəlkə də, beynəlxalq səviyyədəkindən də yüksəkdir.
Zelim Tçkayev dünya reytinqində 3762 xalla üçüncü yeri tutur. Ömər Rəcəbli 2952 xalla altıncıdır. Vüsal Qələndərzadə Budapeştdə keçirilən “Böyük Dəbilqə”də qazandığı bürünc medaldan sonra 2144 xalla artıq 18-ci pilləyə yüksəlib. Heydərov isə cəmi 360 xalla 109-cu yerdə qərarlaşıb.
Bununla yanaşı, onun üç rəqibinin hər birinin ciddi arqumentləri var. Tçkayev cari mövsümdə Çindao Qran-prisini qazanıb, Paris “Böyük Dəbilqə”sində gümüş, Avropa çempionatında isə bürünc medal əldə edib. Onun aktivində 2025-ci il dünya çempionatının da bürünc medalı var. Rəcəbli bu il Daşkənd “Böyük Dəbilqə”sində qalib gəlib, Lozanna “Böyük Dəbilqə”sində və Yuxarı Avstriya Qran-prisində bürünc medal qazanıb.
İndi onların sırasına 22 yaşlı Qələndərzadə də qoşulub. O, ötən ilin payızında Qvadalaxara Qran-prisini qazanıb, martda Yuxarı Avstriya Qran-prisində
ikinci olub, Budapeştdə isə üçüncü yer uğrunda görüşdə sloveniyalı Natse Herkoviçə qalib gələrək “Böyük Dəbilqə”nin bürünc medalını qazanıb.
Bu fonda Heydərovun 81 kq çəki dərəcəsindəki vəziyyəti xüsusilə çətin görünür. O, yeni çəkidə hələlik cəmi bir tamhüquqlu beynəlxalq yarışda iştirak edib - Çindao Qran-prisində və dərhal bürünc medal qazanıb. Budapeşt onun üçün ikinci ciddi sınaq olmalı idi, lakin yarış ərəfəsində Olimpiya çempionu məşq zamanı ayağından yüngül zədə alıb. Tibbi və məşqçi heyəti onun sağlamlığını riskə atmamaq qərarına gəlib, çünki əsas məqsəd Bakıda keçiriləcək dünya çempionatına hazırlıqdır.
Amma indi başqa sual ortaya çıxır: Heydərov ümumiyyətlə evdə keçiriləcək dünya çempionatında hansı çəki dərəcəsində çıxış etməlidir?
Hələ 16 iyulda Azərbaycan Cüdo Federasiyasının vitse-prezidenti Elnur Məmmədli bildirmişdi ki, Olimpiya çempionu Bakıda keçiriləcək dünya çempionatında 73 kq çəki dərəcəsinə qayıdacaq. Lakin bundan sonra Heydərov 81 kq-da çıxışlara hazırlığını davam etdirib və Budapeşt “Böyük Dəbilqə”sinə də bu çəkidə sifariş olunub. Sentyabrın 14-də isə federasiyadan artıq bildirilib ki, idmançının dünya çempionatında iştirakı ilə bağlı yekun qərar məşqçilər heyətindən asılı olacaq.
Əlavə intriqanı dünya çempionatının reqlamenti yaradır. Baza kvotasına əsasən, hər bir yığma kişilər arasında doqquza qədər cüdoçu sifariş edə bilər və bir çəki dərəcəsində maksimum iki idmançı iştirak edə bilər. Turnirə ev sahibliyi edən ölkə üçün dünya reytinqindəki yer üzrə məhdudiyyət tətbiq olunmur, buna görə Heydərovun 81 kq-da 109-cu yerdə olması formal olaraq onun iştirakına mane olmur. Bundan əlavə, təşkilatçılar IJF ilə razılaşdırmaqla əlavə “wild card”lar əldə edə bilərlər. Bununla belə, əsas kvota çərçivəsində bir çəki dərəcəsində iki idmançı məhdudiyyəti qüvvədə qalır. İştirakçıların qeydiyyatı üçün son tarix 19 sentyabrdır.
Məhz burada mürəkkəb dilemma yaranır.
Əgər Heydərovu 81 kq-da sifariş etmək lazım gəlsə, məşqçilər heyəti dörd çox güclü namizəd arasından seçim etməli olacaq. Tçkayev dünya üçüncüsüdür, Rəcəbli altıncıdır, Qələndərzadə 18-cidir və yenicə “Böyük Dəbilqə”də medal qazanıb. Belə vəziyyətdə hətta Olimpiya çempionu üçün də sırf əvvəlki nailiyyətlərinə əsaslanaraq yer tələb etmək çətindir.
73 kq çəki dərəcəsi bu baxımdan xeyli məntiqli görünür. Burada Azərbaycanın Məmmədəliyevin timsalında açıq-aşkar yeni lideri yaranıb, amma ikinci yer Heydərov üçün real imkan olaraq qalır. Üstəlik, onun dünya reytinqində 16-cı olması o deməkdir ki, hazırkı reytinq baxımından 81 kq-da olduğu kimi yolu demək olar ki, sıfırdan başlamağa ehtiyac yoxdur.
Əlbəttə, yeni çəki ilə eksperimentə səbəb olan problem qalır. Cari mövsümdə Heydərov iki dəfə 73 kq limitinə düşə bilməyib - Daşkənd və Ulan-Bator turnirlərində. Federasiya daha əvvəl bildirmişdi ki, 81 kq-a keçid idmançı və məşqçilər heyətinin birgə qərarı olub və bu qərar ilk növbədə onun sağlamlığı nəzərə alınaraq qəbul edilib.
Məhz buna görə “73 kq-a qayıtmaq” kimi sadə cavab yalnız kənardan baxanda aydın görünə bilər. Əgər çəki salmaq həqiqətən sağlamlıq üçün təhlükə yaradırsa və ya yarışlara tam hazırlaşmağa mane olursa, idman arqumentləri ikinci plana keçir.
Amma tibbi heyət qayıdışı təhlükəsiz hesab etsə, Heydərovun qarşısında doğma çəki dərəcəsini yenidən nəzərdən keçirmək üçün ciddi səbəb yaranır. Onun böyüklər arasında karyerasının bütün əsas nailiyyətləri - Paris-2024 Olimpiadasının qızılı, dünya çempionu titulu və Avropa çempionatlarında dörd qələbə - məhz 73 kq çəki dərəcəsində qazanılıb. Yeni çəkidə isə o, öz yığması daxilində liderlik uğrunda mübarizəyə faktiki olaraq dördüncü mövqedən başlamalı olacaq.
Üstəlik, Budapeştdən sonra 73 kq-da rəqabət də artıq formal xarakter daşımır. Məmmədəliyev karyerasında ilk “Böyük Dəbilqə” qızılını qazanıb, bundan əvvəl isə 2025-ci il Avropa çempionatının bürünc, Bakı “Böyük Dəbilqə”sinin gümüş, Paris və Düşənbə “Böyük Dəbilqə”lərinin bürünc medalçısı olub. Onun Macarıstandakı qələbəsi birdəfəlik sıçrayış deyil, sabit inkişafın davamı kimi görünür.
Beləliklə, qeyri-adi vəziyyət yaranıb. Hələ yaxın vaxtlara qədər Heydərov üçün əsas sual onun 81 kq-a tam uyğunlaşıb-uyğunlaşmayacağı idi. İndi isə məsələ daha geniş qoyulur: iki çəki dərəcəsindən hansı ona təkcə evdə keçiriləcək dünya çempionatında deyil, həm də Olimpiya tsiklində daha yaxşı perspektiv verir?
Qeyd edək ki, Los-Anceles-2028 uğrunda mübarizə artıq başlayıb - ilk təsnifat xalları iyunda keçirilən Ulan-Bator “Böyük Dəbilqə”sindən hesablanır. IJF isə rəsmi Olimpiya təsnifat cədvəlini ilk dəfə Bakıda keçiriləcək dünya çempionatından sonra dərc edəcək.
Heydərovun və məşqçilər heyətinin indi verəcəyi qərar Olimpiya çempionunun 2028-ci ildə titulunu qorumaq uğrunda bütün sonrakı yolunu müəyyən edə bilər.
81 kq-da onu Tçkayev, Rəcəbli və Qələndərzadə gözləyir. 73 kq-da isə sürətlə irəliləyən Məmmədəliyev var. Amma kateqoriyada dünya 16-cısı olaraq bir güclü rəqiblə mübarizə aparmaqla 109-cu mövqedən dərhal üç yığma yoldaşına çatmaq zərurəti arasında seçim sırf idman nöqteyi-nəzərindən kifayət qədər aydın görünür. Əsas şərt budur - Hidayət Heydərovun sağlamlığı ona bu seçimi etməyə imkan verəcəkmi?
