Qayayadırmanma divarları, aşınmış örtüklər, divarlardakı qraffiti təsvirləri və arxa fonda səslənən AC/DC musiqisi... Qayayadırmanma üzrə Azərbaycan çempionatında məhz belə bir ab-hava hökm sürür. Bu gün yarışlar qadınların çıxışları ilə başlayıb. Hər biri starta özünəməxsus şəkildə hazırlaşır: kimisi yoqa hərəkətləri edir, kimisi oynaqlarını qızışdırır, kimisi isə sadəcə turnikdən asılır.
Yaxın günlərdə çempionat iştirakçıları iki növdə - çətinlik üzrə dırmanma və bouldrinqdə mübarizə aparacaqlar. İlk olaraq çətinlik üzrə dırmanma yarışları başlayıb. İdmançı qadınlar bir-birinin ardınca marşrutu qət etməyə başlayırlar. Onları yaxınları və tamaşaçılar diqqətlə izləyirlər.
Qayayadırmanma ilə məşğul olan idmançı nə qədər yüksəyə qalxırsa, ona baxmaq üçün başını bir o qədər yuxarı qaldırmalı olursan. Həmin anlarda getdikcə daha tez-tez belə bir fikir yaranır: yəqin, burada dayanacaq. Amma idmançılar hər dəfə irəliləmək üçün özlərində güc tapırlar. Buna görə də hər bir yıxılma, hətta bunun istənilən an baş verə biləcəyini anlasan belə, yenə də gözlənilməz olur. Tamaşaçılar isə qət edilən yola heyranlıqlarını ifadə etmək üçün bunu alqışlarla qarşılayırlar.
16 yaşdan yuxarı yaş kateqoriyasında həm çox gənc iştirakçılar, həm də təcrübəli idmançılar eyni dırmanma divarında mübarizə aparırlar. Onların hamısı ölkənin ən güclü qayayadırmanma idmançıları sırasındadır. Lakin 41 yaşlı Səbinə Naxmetovanın İdman.Biz-ə etiraf etdiyi kimi, Azərbaycanda bu idman növünün inkişaf səviyyəsini digər ölkələrlə müqayisə etsək, hələlik peşəkar idmandan daha çox həvəskar idmandan danışmaq olar.
Naxmetova özü də 20 ildir qayayadırmanma ilə məşğul olmasına baxmayaraq, özünü həvəskar hesab edir. O, bu idman növünə tamamilə təsadüfən gəlib: bir gün iş yoldaşının qayalarda necə məşq etdiyini görmək qərarına gəlib.
“Maraqlı idi, çünki Azərbaycanda ümumiyyətlə qayayadırmanmanın olduğunu bilmirdim. Bu idman növünü yalnız televizorda görmüşdüm”, - deyə o danışır.
Həmin vaxt məşqçi Səbinə Naxmetovaya özünü sınamağı təklif edib. Beləcə, təsadüfi maraq iyirmi il davam edən həvəsə çevrilib. Bütün bu illər ərzində o, ölkədə qayayadırmanmanın inkişafına dəstək verməyə çalışır. Naxmetova builki çempionata ilk növbədə zövq almaq üçün gəlib. Bununla belə, onun əsas peşəsinin qayalarla heç bir əlaqəsi yoxdur: o, informasiya texnologiyaları (İT) sahəsində çalışır.
“Mən buradayam ki, bu idman bayramına dəstək olum. Dırmanan, bundan zövq alan və bunu bacaran gənc simaları görəndə çox sevinirəm”, - deyə o bildirir.
Bununla yanaşı, Naxmetova etiraf edir ki, hazırkı iştirakçılardan elit səviyyəli idmançılar yetişdirmək hələlik son dərəcə çətindir:
“İndiki mərhələdə yeniyetmələr səviyyəsində beynəlxalq dərəcəli idmançılar yetişdirə bilərik, amma böyüklər arasında buna əmin deyiləm”.
Səbəblərdən biri ixtisaslı mütəxəssislərin çatışmazlığıdır. Bu barədə qayayadırmanma üzrə Azərbaycan millisinin üzvü, 36 yaşlı Sima Səfərova da danışır. Onun sözlərinə görə, indiki idmançılar nəsli böyük ölçüdə məşqçilik işini müstəqil şəkildə mənimsəməyə və biliklərini yeni başlayanlara ötürməyə məcburdur.
“Deyə bilmərəm ki, bizdə yığmanın hazırlığını tam şəkildə öz üzərinə götürə biləcək müvafiq səviyyəli məşqçi var. Biz, keçmiş idmançılar, gəncləri öyrətməyə çalışırıq. Amma hər kəs müəyyən səviyyəyə çatır və sonra həmin səviyyədə dayanır. İnkişaf yoxdur”, - deyə Səfərova izah edir.
O xatırlayır ki, 16 il əvvəl özü bu idman növünə gələndə Azərbaycana türkiyəli məşqçi dəvət olunmuşdu. Həmin mütəxəssis yerli qayayadırmanma idmançılarının hazırlığının əsasını qoymuş, onlara demək olar ki, sıfırdan hər şeyi öyrətmişdi. İndi isə keçmiş şagirdlər əldə etdikləri bilikləri növbəti nəslə ötürməyə çalışırlar.
Lakin problem təkcə məşqçilərlə bağlı deyil. Azərbaycanda qayayadırmanmanı faktiki olaraq yenidən inkişaf etdirmək lazım gəlir. Səfərovanın sözlərinə görə, vaxtilə bu idman növü kifayət qədər populyar olub: 2013 və 2014-cü illərdə ölkə hətta Dünya Kubokunun mərhələlərinə ev sahibliyi edib. Daha sonra durğunluq dövrü başlayıb və yeni federasiya yaradılıb.
İndi isə idmançının sözlərinə görə, vəziyyət tədricən dəyişir. Bu ildən federasiya idmançıları, o cümlədən Səfərovanın özünü işə daha fəal cəlb etməyə başlayıb. İlk nəticələr artıq görünür.
“Məncə, indiki komanda artıq nəzərəçarpacaq nəticələr əldə edib. Hətta Gənclər və İdman Nazirliyi də təsdiqləyə bilər ki, biz tədbirlər keçiririk, idmançıların sayı artır. Yəni inkişaf artıq göz qabağındadır”, - deyə o danışır.
Səfərova nailiyyətlər arasında azərbaycanlı idmançıların beynəlxalq turnirlərdə iştirakını və orada əldə etdikləri nəticələri xüsusi qeyd edir. Lakin Avropa və dünya çempionatlarında ciddi uğurlara nail olmaq hələ uzaq perspektivdir. Məsələ yalnız hazırlıq səviyyəsində deyil.
Azərbaycanda cəmi bir qayayadırmanma zalı var. Bu zalın özünəməxsus qranj ab-havası yaradan görünüşü isə üslubdan daha çox infrastrukturun yenilənməsinə ehtiyac olduğunu göstərir. Üstəlik, burada üçüncü növ - sürət üzrə dırmanma üçün uyğun divar yoxdur. Buna görə də ölkə çempionatı yalnız iki növdə keçirilir.
Səfərova qeyd edir ki, federasiya tədricən yeni avadanlıq və inventar almağa çalışır, lakin zalı tamamilə yeniləmək hələlik mümkün deyil.
Ancaq məsələ təkcə qayayadırmanma zalının vəziyyətində deyil. İdmançıların tam hazırlığı üçün marşrutları mütəmadi olaraq dəyişmək lazımdır ki, onlar yeni tapşırıqlarla qarşılaşsınlar və müxtəlif həll yolları tapmağı öyrənsinlər. Marşrutlar dəyişməz qalanda hətta güclü qayayadırmanma idmançısı da öz imkanlarının həddinə çata bilər.
Səbinə Naxmetova bunu sadə nümunə ilə izah edir:
“Eyni marşrutlarla dırmananda onları, kobud desək, evə gedən yol kimi əzbərləyirsən. Bacarıqların isə inkişaf etmir. Çünki sənin məhz həmin marşruta uyğun müəyyən hərəkətlər toplusu olur. Amma yeni marşrutda özünü itirəcəksən. Axı başqa hərəkətlər toplusunu məşq etməyə yer yoxdur”.
Hazırlıq səviyyəsindəki fərq məhz beynəlxalq turnirlərdə daha aydın görünür. Çünki orada idmançılar yeni marşrutlarla qarşılaşmalı olurlar.
“Bizim zalda məşq etməklə beynəlxalq yarışlarda yüksək nəticələr göstərmək mümkün deyil”, - deyə Sima Səfərova əlavə edir.
Onun sözlərinə görə, böyük yaşlı idmançılar beynəlxalq turnirlərə medal qazanmaq üçün deyil, ilk növbədə təcrübə toplamaq və onu gənclərə ötürmək üçün gedirlər.
Bununla yanaşı, Azərbaycan qayayadırmanmasının başqa bir problemi də var - azyaşlı idmançıların kifayət qədər cəlb olunmaması. Xüsusilə onların sayını yeniyetmə və gənclərin axını ilə müqayisə etdikdə bu daha aydın görünür. Axı yüksək səviyyəli idmançı yetişdirmək üçün hazırlığa erkən yaşlardan başlamaq məqsədəuyğundur.
Çempionatın iştirakçısı, qayayadırmanma üzrə məşqçi və Azərbaycan Alpinizm Federasiyasının idman dırmanması üzrə idman meneceri, 33 yaşlı Çingiz Tağızadə hesab edir ki, əsas çətinlik uşaqları bu idman növünə cəlb etməkdən daha çox onları idmanda saxlamaqdır.
Səbinə Naxmetova da bu tendensiyanı müşahidə edir. O xatırlayır ki, 20 il əvvəl özü qayayadırmanma ilə məşğul olmağa başlayanda əyləncə seçimləri daha az idi. Buna görə də insanlar bu idman növünə maraq göstərir və onunla məşğul olmağa davam edirdilər.
“O vaxt heç qayayadırmanma zalı da yox idi. Yalnız qayalar vardı. Bu isə romantikadır. İndi hər şey dəyişib və insanlar qayayadırmanmada çox da uzun müddət qalmırlar. Amma bu, hələlik belədir. Uşaqları telefonlardan başqa bir şeylə məşğul olsunlar deyə daha tez-tez gətirməyə başlayıblar. Əgər uşağın xoşuna gəlsə, ondan idmançı yetişdirmək olar. Əsas odur ki, özü bunu sevsin”, - deyə o bildirir.
Tağızadə hesab edir ki, daha çox uşağın qayayadırmanmaya gəlməsi və bu idman növündə qalması üçün təkcə Bakıda deyil, regionlarda da müvafiq infrastruktur yaradılmalıdır. Onun sözlərinə görə, bu idman növünün üstünlüyü müxtəlif bacarıqları inkişaf etdirməyə imkan verməsidir.
O həmçinin vurğulayır ki, onların zalında məşqlər ödənişsizdir. Qayayadırmanma zalı bazar ertəsi istisna olmaqla, hər gün fəaliyyət göstərir. Arzu edənlər məşqçilərə müraciət edərək özlərini bu idman növündə sınaya bilərlər.
“Azərbaycanda qayayadırmanma hələlik çox populyar olmasa da, əslində son dərəcə maraqlı idman növüdür. Mən onu hətta intellektual idman növü adlandırardım: burada təkcə qol gücü və fiziki hazırlıq deyil, düşüncə də vacibdir.
Valideynlər Avropadakı yarışlara baxsalar, hətta kiçik qayayadırmanma turnirlərinin nə qədər tamaşaçı topladığını və necə böyük maraq doğurduğunu görərlər. Onda bu idman növünün gözəlliyini qiymətləndirə və bəlkə də öz uşaqlarını da onunla məşğul olmağa gətirə bilərlər”, - deyə o fikrini yekunlaşdırıb.
