Onlardan bəziləri bu gün də milli komandaya rəhbərlik edir, bəziləri AFFA-da çalışır, digərləri futbol idarəçiliyində fəaliyyət göstərir. Elələri də var ki, məşqçilik karyerasını çoxdan başa vurub.
İdman.Biz Azərbaycan millisindən ayrıldıqdan sonra sabiq baş məşqçilərin karyeralarının necə davam etdiyini araşdırıb.
Müstəqillik illərində Azərbaycan millisinin sükanı arxasında futbol dünyasında tanınmış, bioqrafiyaları və karyera yolları bir-birindən xeyli fərqlənən mütəxəssislər olublar. Onların arasında yerli məşqçilərlə yanaşı, dünya çempionu Karlos Alberto Torres, Avropa çempionu Berti Foqts və AVRO qalibi Fernandu Santuş da var.
Bəziləri üçün Azərbaycan millisi karyeralarının son mərhələlərindən biri olub. Digərləri isə yığmadan sonra fəaliyyətlərini başqa ölkələrdə davam etdiriblər. Kimisi böyük futboldan demək olar ki, uzaqlaşıb, kimisi isə bu gün də futbolun içindədir.
Ələsgərovdan Tuayevə qədər
Müstəqil Azərbaycanın ilk baş məşqçisi Əhməd Ələsgərov olub. O, milli komandaya iki dəfə – 1992-ci ildə və 1999-cu ilin martından oktyabrınadək rəhbərlik edib. Hər iki dönəmdə baş məşqçi statusunda çalışan Ələsgərov daha sonra klub futbolundakı fəaliyyətini davam etdirib. O, 2015-ci ildə Odessada vəfat edib.
Ələkbər Məmmədov 1993-cü ilin mayından iyun ayınadək milli komandanın baş məşqçisi olub. Yığmadakı fəaliyyətindən sonra da futbol mühitindən uzaqlaşmayıb. O, AFFA-nın İcraiyyə Komitəsinin üzvü kimi də fəaliyyət göstərib. Məmmədov 2014-cü ildə vəfat edib.
Milli komandaya bir neçə dəfə rəhbərlik etmiş Kazbek Tuayev 1994-cü ilin aprelində yığmanın müvəqqəti məşqçilərindən biri olub. 1995-ci ilin oktyabrından 1996-cı ilin noyabrınadək isə baş məşqçi kimi çalışıb. O, bu gün də Azərbaycan futbolunun tanınmış simalarından biridir. Tuayev Azərbaycan Futbol Məşqçiləri İttifaqına rəhbərlik edir, həmçinin mütəmadi olaraq ekspert qismində çıxış edir.
Ağasəlim Mircavadov 1994-cü ilin aprelində milli komandaya müvəqqəti rəhbərlik edib, həmin ilin sentyabrından 1995-ci ilin sentyabrınadək isə baş məşqçi olub. Yığmadan sonra "Neftçi", "Qarabağ" və "Xəzər Lənkəran" da daxil olmaqla bir sıra klublarda çalışıb. Hazırda AFFA-nın Məşqçilər Komitəsinin üzvüdür və Azərbaycan futbolunda baş verən prosesləri mütəmadi şərh edir.
Vaqif Sadıqov 1997–1998-ci illərdə və 2002-ci ilin aprelindən oktyabrınadək milli komandanın baş məşqçisi olub. 2005-ci ilin avqustundan oktyabrınadək isə baş məşqçi əvəzi kimi fəaliyyət göstərib. Yığmadan sonra o da klub məşqçiliyindən futbol idarəçiliyinə qədər müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. Hazırda AFFA-nın Məşqçilər Komitəsinə rəhbərlik edir.
Abdullayev – AFFA-da, Ponomaryov – "Sabah"da
Əsgər Abdullayev 2000-ci ilin fevralından iyun ayınadək milli komandada baş məşqçi əvəzi olub. 2002-ci ilin noyabrından 2003-cü ilin dekabrınadək isə yığmaya baş məşqçi kimi rəhbərlik edib. Milli komandadan sonra "Bakı", AZAL, "Turan", "Araz-Naxçıvan", "Neftçi" və digər Azərbaycan klublarında çalışıb.
Hazırda AFFA strukturunda fəaliyyət göstərir və Məşqçilər Komitəsinin üzvüdür.
İqor Ponomaryov 2000-ci ilin iyulundan 2001-ci ilin oktyabrınadək Azərbaycan millisinin baş məşqçisi olub. Yığmadan sonra həm Azərbaycanda, həm də xaricdə çalışıb. Daha sonra məşqçilikdən idarəçiliyə keçib. 1988-ci il Olimpiya çempionu hazırda "Sabah"da idman rəhbərliyi sahəsində fəaliyyət göstərir.
Karlos Alberto televiziyaya keçdi, Foqts isə təqaüdə çıxdı
Karlos Alberto Torres 2004-cü ilin fevralından 2005-ci ilin iyun ayınadək Azərbaycan millisinin baş məşqçisi olub. Yığmadan ayrıldıqdan sonra Braziliyada qısa müddət məşqçilik edib və karyerasının bu mərhələsini başa vurub. 1970-ci il dünya çempionlarının əfsanəvi kapitanı daha sonra televiziya eksperti kimi SporTV-də fəaliyyət göstərib. O, 2016-cı ildə 72 yaşında vəfat edib.
Berti Foqts 2008-ci ilin iyunundan 2014-cü ilin oktyabrınadək Azərbaycan millisinin baş məşqçisi olub. Azərbaycandakı altı il yarımlıq fəaliyyətindən sonra bir müddət ABŞ millisində Yurgen Klinsmanın məsləhətçisi kimi çalışıb.
Daha sonra almaniyalı mütəxəssis aktiv məşqçilik fəaliyyətindən tamamilə uzaqlaşıb. Hazırda müxtəlif müsahibələr verir və ekspert kimi fikirlərini bölüşür. Lakin baş məşqçi kimi fəaliyyətini bərpa etməyib.
Diniyev və Süleymanov futboldan uzaqlaşmayıblar
Şahin Diniyev 2006-cı ilin fevralından 2007-ci ilin oktyabrınadək Azərbaycan millisinin baş məşqçisi olub. Yığmadan sonra fəaliyyətini Azərbaycan klublarında davam etdirib. Onun son iş yerlərindən biri "Səbail" olub. Hazırda komandasızdır, lakin futbol mühitindən uzaqlaşmayıb. Diniyev çempionat oyunlarını və ölkə futbolunda baş verən prosesləri mütəmadi şərh edir.
Oxşar vəziyyət 26 mart 2008-ci ildə bir oyunda milli komandaya baş məşqçi əvəzi kimi rəhbərlik etmiş Nazim Süleymanovda da müşahidə olunur.
O, daha sonra AZAL-da, gənclər və müxtəlif klub komandalarında çalışıb. Hazırda daimi məşqçi vəzifəsində deyil, lakin milli komandanın sabiq hücumçusu futbol eksperti kimi fəaliyyətini davam etdirir.
Coko Haciyevski 2007-ci ilin noyabrından 2008-ci ilin fevralınadək Azərbaycan millisində baş məşqçi əvəzi kimi çalışıb. Azərbaycandan ayrıldıqdan sonra məşqçilik karyerasını müxtəlif ölkələrdə davam etdirib. Səudiyyə Ərəbistanı, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (BƏƏ), Şimali Makedoniya, Bolqarıstan və digər ölkələrdə işləyib.
Onun son məlum iş yeri Bolqarıstanın Varna şəhərini təmsil edən "Spartak" klubu olub. Hazırda mütəxəssisin yeni təyinatı yoxdur.
Prosineçki yenidən milli komandanın sükanı arxasındadır
Azərbaycandan sonrakı ən maraqlı karyeralardan biri Robert Prosineçkiyə məxsusdur.
Xorvatiyalı mütəxəssis 2014-cü ilin dekabrından 2017-ci ilin noyabrınadək Azərbaycan millisinin baş məşqçisi olub. 2017-ci ildə yığmadan ayrıldıqdan sonra Bosniya və Herseqovina millisini çalışdırıb. Daha sonra Türkiyə, Sloveniya və Xorvatiyada fəaliyyət göstərib, ardınca Monteneqro millisinin baş məşqçisi olub.
2025-ci ilin sonundan Prosineçki Qırğızıstan millisinin baş məşqçisidir.
Beləliklə, Azərbaycan millisində çalışmış əcnəbi mütəxəssislər arasında məhz Prosineçki beynəlxalq səviyyədə məşqçilik fəaliyyətini ən fəal şəkildə davam etdirənlərdən biridir.
Qurbanov əsas layihəsinə qayıtdı
Qurban Qurbanov 2018-ci ilin yanvarından noyabrınadək Azərbaycan millisinin baş məşqçisi olub. O, yığmadakı fəaliyyətini "Qarabağ"dakı işi ilə paralel aparıb. Milli komandadan ayrıldıqdan sonra isə bütün diqqətini Ağdam klubuna yönəldib.
Qurbanov üçün karyerasında yeni mərhələ axtarmağa ehtiyac yaranmayıb. "Qarabağ" onun məşqçilik karyerasının əsas layihəsi olaraq qalır. O, komandanı idarə etməyə davam edir və eyni klubda işləmə müddətinə görə Avropa futbolunun ən sabit məşqçilərindən biri hesab olunur.
Yurçeviç yenidən Biliçin yanındadır
Nikola Yurçeviç 2019-cu ilin fevralından dekabrınadək Azərbaycan millisinin baş məşqçisi olub. Yığmadan ayrıldıqdan sonra Avropa futbolundakı fəaliyyətini davam etdirib.
2026-cı ilin payızında xorvatiyalı mütəxəssis Slaven Biliçin rəhbərlik etdiyi Xorvatiya millisinin məşqçilər korpusuna daxil olub. Yurçeviç bununla müəyyən mənada əvvəlki iş modelinə qayıdıb. O, uzun illər Biliçlə həm Xorvatiya millisində, həm də klub səviyyəsində birgə çalışıb.
De Byazi yeni layihə gözləyir
Canni De Byazi 2020-ci ilin iyulundan 2023-cü ilin noyabrınadək Azərbaycan millisinin baş məşqçisi olub və 2023-cü ilin sonunda komandadan ayrılıb.
Həmin vaxtdan etibarən təcrübəli italiyalı mütəxəssis yeni daimi iş yeri qəbul etməyib. De Byazi özü bildirib ki, müxtəlif variantlar, o cümlədən milli komandalardan təkliflər var. Lakin onu həqiqətən maraqlandıracaq layihəni gözləmək istəyir.
Hazırda De Byazi komandasızdır.
Əsədov məşqçilər hazırlayır
Arif Əsədov 2024-cü ilin martından iyun ayınadək Azərbaycan millisində baş məşqçi əvəzi kimi çalışıb. Milli komandanın məşqçilər korpusundan ayrıldıqdan sonra diqqətini məşqçi təhsilinə yönəldib.
O, AFFA tərəfindən təşkil olunan UEFA məşqçi kurslarında təlimatçı kimi çalışır və məşqçilik lisenziyası alan azərbaycanlı mütəxəssislərin hazırlanmasında iştirak edir.
Beləliklə, Əsədov milli komanda ilə birbaşa fəaliyyətdən sonra gələcəkdə klublarda və yığmalarda çalışa biləcək məşqçilərin hazırlanmasına keçib.
Santuş hələlik işsizdir
Fernandu Santuş 2024-cü ilin iyunundan 2025-ci ilin sentyabrınadək Azərbaycan millisinin baş məşqçisi olub.
Portuqaliya millisi ilə 2016-cı il Avropa çempionatını və Millətlər Liqasını qazanan mütəxəssis Azərbaycan yığmasından ayrıldıqdan sonra yeni daimi iş yeri tapmayıb. Hazırda azad məşqçi statusundadır.
Mahmud Qurbanov yenidən milli komanda sistemindədir
Mahmud Qurbanov 16 noyabr 2014-cü ildə Azərbaycan millisinin bir oyununda baş məşqçi əvəzi kimi komandaya rəhbərlik edib. Milli komandadakı qısa fəaliyyətindən sonra Azərbaycan futbolunda çalışmağa davam edib.
2026-cı ildə o, yenidən milli komandalar sisteminə qayıdıb. Bu dəfə Azərbaycanın 18 yaşadək futbolçulardan ibarət yığmasının (U-18) baş məşqçisi kimi fəaliyyət göstərir.
Böyük futbolda kimlər qalıb?
Azərbaycan millisinin sabiq baş məşqçilərinin sonrakı karyera yollarını bir neçə istiqamətə bölmək mümkündür.
Yerli mütəxəssislərin əksəriyyəti ölkə futbol sistemində qalıb. Onlar AFFA-da, məşqçilər komitələrində çalışır, məşqçi təhsili ilə məşğul olur və ya aşağı yaş qrupları üzrə milli komandalara rəhbərlik edirlər.
Əcnəbi mütəxəssislər isə əsasən karyeralarını ölkə xaricində davam etdiriblər.
Bununla belə, hazırda böyüklərdən ibarət peşəkar klub və ya milli komandada birbaşa baş məşqçi kimi çalışan sabiq Azərbaycan yığması çalışdırıcılarının sayı çox deyil.
Prosineçki Qırğızıstan millisinin baş məşqçisidir.
Qurban Qurbanov "Qarabağ"a rəhbərlik etməyə davam edir.
Yurçeviç isə Xorvatiya millisinə bu dəfə məşqçilər korpusunun üzvü kimi qayıdıb.
Digərləri isə inzibati və ekspert fəaliyyətinə keçib, hazırda komandasızdır və ya məşqçilik karyerasını başa vurub.
