Azərbaycanda 15 yaşdan yuxarı qadınların 95,3%-i, kişilərin isə 84%-i bədən tərbiyəsi və idmanla məşğul olmur. Bu nəticələr Dövlət Statistika Komitəsinin ev təsərrüfatları arasında apardığı və 2025-ci ili əhatə edən sorğuda əksini tapıb.
İdman.Biz xəbər verir ki, Dövlət Statistika Komitəsinin “Azərbaycanda qadınlar və kişilər - 2026” adlı statistik məcmuəsinə əsasən, idmanla bağlı göstəricilər qadınlarla kişilər arasında həm məşğuliyyət səviyyəsi, həm məşqlərin tezliyi, həm də seçilən idman növləri baxımından ciddi fərqlərin olduğunu göstərir. Dövlət Statistika Komitəsi məcmuənin nəşri barədə 2026-cı il oktyabrın 27-də məlumat yayıb. Araşdırmada təqdim olunan göstəricilər isə 2025-ci ilə aiddir.
Asudə vaxtda idmanla məşğul olmaq baxımından fərq xüsusilə böyükdür. Sorğuda iştirak edən 15 yaşdan yuxarı qadınların cəmi 1,6%-i, kişilərin isə 11,9%-i asudə vaxtlarında idmanla məşğul olur. 20-44 yaş qrupunda bu göstərici qadınlarda 2,1%, kişilərdə isə 20,2% təşkil edir. Beləliklə, həmin yaş qrupunda kişilərin göstəricisi qadınların göstəricisindən təxminən 10 dəfə yüksəkdir.
Gənclər arasında təhsil müəssisələrində idmanla məşğul olmaq mühüm yer tutur. 15-19 yaşlı qızların 31,7%-i, oğlanların isə 33,9%-i təhsil aldıqları yerdə bədən tərbiyəsi və idmanla məşğul olur. Bununla belə, həmin yaş qrupunda da idmanla məşğul olmayanlar əksəriyyət təşkil edir. Bu göstərici qızlarda 64,7%, oğlanlarda isə 55,7%-dir. 65 yaşdan yuxarı qadınların 99,6%-i, kişilərin isə 99%-i bədən tərbiyəsi və idmanla məşğul olmur. Qeyd edək ki, bu rəqəmlər məhz bədən tərbiyəsi və idmanla məşğuliyyətə aiddir və insanların gündəlik həyatda ümumiyyətlə hərəkət etmədiyi anlamına gəlmir.
İdmanla məşğul olanlar arasında ən geniş yayılmış rejim həftədə bir dəfə məşq etməkdir. Qadınların 75,2%-i, kişilərin isə 50,1%-i bu tezliklə idman edir. Hər gün və ya həftədə 5–6 dəfə məşq edənlərin payı qadınlarda 7%, kişilərdə isə 14,2% təşkil edir.
Məşqlərə ayrılan vaxta gəlincə, həm qadınlar, həm də kişilər arasında 30-49 dəqiqəlik interval üstünlük təşkil edir. İdmanla məşğul olan qadınların 73%-i, kişilərin isə 53,4%-i məşqlərə bu qədər vaxt ayırır. 50 dəqiqə və daha çox məşq edənlərin payı isə qadınlarda 8,5%, kişilərdə 18,8%-dir.
Statistik məcmuədə bədən kütləsi indeksi (BKİ) ilə bağlı göstəricilər də yer alıb. Qadınlar arasında orta BKİ 24,7, kişilərdə isə 25,0-dır. Bu göstərici insanın çəkisini boyuna nisbətdə qiymətləndirməyə imkan verir.
BKİ-ni hesablamaq üçün çəki kiloqramla ölçülür və boyun metrlə ifadə olunan qiymətinin kvadratına bölünür. Məsələn, çəkisi 70 kiloqram, boyu isə 1,75 metr olan şəxsin BKİ-si belə hesablanır: 70 / (1,75 × 1,75) ≈ 22,9.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) böyüklər üçün təsnifatına əsasən, bədən kütləsi indeksi aşağıdakı kimi qiymətləndirilir:
18,5-dən aşağı – bədən çəkisinin normadan az olması;
18,5–24,9 – normal bədən çəkisi;
25,0–29,9 – artıq bədən çəkisi;
30 və daha yüksək – piylənmə.
Bununla belə, BKİ sağlamlıq vəziyyətini tam əks etdirmir. Bu göstərici yağ və əzələ kütləsini bir-birindən fərqləndirmir. Buna görə də əzələ kütləsi yüksək olan idmançılarda BKİ-nin yüksək olması artıq çəki ilə deyil, əzələ kütləsi ilə əlaqəli ola bilər. Bu barədə ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzləri (CDC) də məlumat verir. Uşaqlar və yeniyetmələr üçün isə BKİ yaş və cins nəzərə alınmaqla xüsusi normalar əsasında qiymətləndirilir.
Statistik məcmuədə “BKİ-si 31-dən yüksək olanlar” adlı ayrıca kateqoriya da göstərilib. 65 yaşdan yuxarı qadınların 21,7%-i, kişilərin isə 15%-i bu qrupa daxildir. Lakin bu rəqəmləri BKİ-si 30 və daha yüksək olan insanların payı kimi təqdim etmək düzgün deyil, çünki cədvəldə fərqli hədd – 31-dən yuxarı göstəricisi əsas götürülüb.
Məcmuədə bədən tərbiyəsi və idmanla məşğul olanların ümumi sayı barədə ayrıca statistik məlumat da verilib. 2025-ci ilin sonuna Azərbaycanda idmanla məşğul olanların sayı 1 milyon 881,2 min nəfər təşkil edib. Onların 829,1 min nəfəri qadınlar, 1 milyon 52,1 min nəfəri isə kişilər olub. Bu məlumatlar əhalinin 15 yaşdan yuxarı hissəsi arasında aparılan sorğunun nəticələrindən fərqli statistik göstəricilərdir və onları birbaşa müqayisə etmək olmaz.
İl ərzində idmanla məşğul olanların ümumi sayı 17,6 min nəfər, yaxud təxminən 0,9% azalıb. Azalma ardıcıl ikinci ildir qeydə alınır. Bununla belə, ümumi sayda qadınların payı 43,7%-dən 44,1%-ə yüksəlib. Bu, idmanla məşğul olan qadınların sayının artması demək deyil. Əksinə, onların sayı 500 nəfər, kişilərin sayı isə 17,1 min nəfər azalıb.
İdman bölmələrində isə qadınlarla kişilərin nisbəti daha kəskin fərqlənir. Burada məşğul olanların cəmi 17,9%-i qadınlar, 82,1%-i isə kişilərdir. Ümumilikdə, idman bölmələrində 387 859 nəfər qeydə alınıb. Onların 69 276 nəfəri qadınlardır.
Statistik məcmuədə sadalanan idman növləri arasında qadınların sayına görə şahmat ilk yerdədir. Bu idman növü ilə 15 371 qadın məşğul olur. Sonrakı yerlərdə 12 976 nəfərlə voleybol, 8 605 nəfərlə isə yüngül atletika qərarlaşıb. Kişilər arasında isə futbol 80 191 nəfərlə liderdir.
Lakin idman növü ilə məşğul olan qadınların ümumi sayını həmin növdə qadınların xüsusi çəkisi ilə qarışdırmaq olmaz. Məsələn, şahmatla məşğul olanların 35,3%-i, voleybolçuların 30%-i, badmintonla məşğul olanların isə 40,2%-i qadınlardır. Təqdim olunan siyahıda qadınların kişilərdən çox olduğu yeganə idman növü bədii gimnastikadır. Bu növdə qadınların payı 64,6% təşkil edir.
Futbol bölmələrində qadınların payı cəmi 2,2%-dir. Boksda bu göstərici 2,5%, cüdoda isə 7,6% təşkil edir.
