“Formula-1” üzrə dünya çempionatının növbəti Azərbaycan Qran-prisi 24-26 sentyabrda Bakıda keçiriləcək. Dünyanın ən sürətli pilotları yenidən Bakı Şəhər Halqasının dar küçələrində mübarizə aparacaqlar. Təqvimin ən qeyri-adi traslarından sayılan Bakı həm uzun düzlüklərdə yüksək sürət, həm də İçərişəhərin dar hissəsində santimetrlik dəqiqlik tələb etməsi ilə seçilir.
İdman.Biz xəbər verir ki, Bakı trasının özünəməxsusluğu “Formula-1”də sürətin hər zaman əsas üstünlük olmadığını bir daha göstərir. Bəzi traslarda bolidin maksimal sürətindən daha çox pilotun dəqiqliyi, fiziki dözümlülüyü, dəyişən şəraitə uyğunlaşması və səhvə yol verməməsi həlledici rol oynayır.
Azərbaycan Qran-prisi ərəfəsində İdman.Biz “Formula-1” təqvimində pilotlar üçün ən ciddi sınaq sayılan trasları araşdırıb. Təhlildə yarış məkanlarını çətinləşdirən texniki, fiziki və psixoloji amillər, həmçinin sürücülərin həmin trasların xüsusiyyətləri barədə fikirləri nəzərdən keçirilib.
Bakı - iki ziddiyyət bir dövrədə
Bakı Şəhər Halqası bir-birinə zidd sazlanma tələbləri ilə seçilir. İçərişəhərdə trasın ən dar hissəsi 7,6 metrə qədər azalır və pilotdan Monakoya bənzər dəqiqlik tələb edir. Digər tərəfdən, 16-cı döngədən birinci döngəyə qədər davam edən tam qaz hissəsi təxminən 2,2 kilometrdir.
Böyük qanad bucağı dar döngələrdə daha çox yol tutuşu verir, amma düz yolda sürəti azaldır. Kiçik qanad isə düzlüklərdə üstünlük yaratsa da, qala hissəsində bolidin idarə edilməsini çətinləşdirə bilər. Buna görə mühəndislər döngələrdə yol tutuşu ilə maksimal sürət arasında optimal balans tapmalıdırlar.
Bakıda külək tarixi binaların arasında istiqamətini və gücünü dəyişə bilər. “Pirelli” uzun düzlüklərin ön təkərləri soyutduğunu və bunun əylənmə zamanı kilidlənmə riskini artırdığını qeyd edib. “Formula-1”in 2025-ci il yarışöncəsi məlumatında təhlükəsizlik avtomobili ehtimalı 57 faiz göstərilib.
Uzun düz yolda öndəki bolidin yaratdığı hava axınından (slipstream) istifadə edən pilot əlavə sürət yığaraq ötmə imkanı əldə edə bilər. Qala hissəsi və görünüşün məhdud olduğu 15-ci döngə isə kiçik səhvi belə divarla təmasla cəzalandıra bilər. Beləliklə, Bakı pilotdan eyni dövrədə yüksək sürətə, sərt əylənməyə və santimetrlik dəqiqliyə uyğunlaşmağı tələb edir.
Silverstoun - külək görünməyən rəqibdir
Silverstounda əsas sınaq yüksək sürətli döngələrlə dəyişkən küləyin birləşməsidir. “Maggotts”, “Becketts” və “Chapel” hissəsində bolid qısa müddətdə dəfələrlə istiqamət dəyişir. Küləyin istiqamətinin dəyişməsi aerodinamik tarazlığa təsir göstərdiyindən eyni əylənmə və sükan nöqtəsi bir dövrədə işləyib, digərində sürüşməyə səbəb ola bilər.
“Maklaren”in avstraliyalı pilotu Oskar Piastri 2026-cı il Britaniya Qran-prisinin təsnifat mərhələsindən sonra dəyişkən şəraitin komandasının zəif tərəflərini daha aydın üzə çıxardığını bildirib. Onun sözlərinə görə, yol tutuşu yaxşı və şərait sabit olduqda MCL40-ın bəzi problemlərini gizlətmək mümkün olur.
Monako - sürət az, səhvin qiyməti böyükdür
Monako aşağı orta sürətinə baxmayaraq ən mürəkkəb traslardan biridir. Küçələr dar, baryerlər yaxın, asfalt nahamar, geniş təhlükəsizlik zonaları isə demək olar yoxdur. Kiçik sükan səhvi və ya təkərin kilidlənməsi divarla təmasla nəticələnə bilər. Buna görə komandalar maksimum yerəbasma qüvvəsinə və aşağı sürətli döngələrdə çevikliyə üstünlük verirlər.
Monakoda ötmək çox çətin olduğundan təsnifat yarışın taleyinə böyük təsir göstərir. “Ferrari”nin monakolu pilotu Şarl Lekler də təsnifatda yaxşı nəticənin əsas üstünlüklərdən biri olduğunu vurğulayıb. Keçmiş “Formula-1” pilotu Jolyon Palmer isə ötmə cəhdlərinin divarla və ya rəqiblə təmas riskini artırdığına diqqət çəkib. Monakonun əsas sınağı dəqiqlik və fasiləsiz konsentrasiyadır.
Sinqapur - boliddən əvvəl insan sınanır
Marina Bay trasında gecə yarışı keçirilsə də, temperatur və rütubət yüksək qalır. Dar divarlar, çoxsaylı döngələr və uzun yarış pilotu fiziki və zehni baxımdan yükləyir. “Formula-1” Sinqapuru təqvimin ən ağır fiziki sınaqlarından biri kimi qiymətləndirir.
“Uilyams”ın ispaniyalı pilotu Karlos Sayns kokpiti sobaya bənzədərək yüksək temperaturda diqqəti qorumağın əsas çətinliklərdən olduğunu bildirib. Avstraliyalı keçmiş “Formula-1” pilotu Daniel Rikkardo da Sinqapur üçün xüsusi fiziki hazırlığın vacibliyini vurğulayıb. İstilik eyni zamanda mühərrik və əyləc sistemlərinin soyudulmasını çətinləşdirir.
Suzuka - bir səhv bütün sektoru dağıdır
Suzukanın birinci sektorundakı ardıcıl “S” döngələri ritmin əhəmiyyətini göstərir. Pilot ilk döngəyə yanlış xəttlə daxil olduqda növbəti döngəyə uyğun mövqe tuta bilmir və vaxt itkisi zəncirvari artır. Spoon, Degner və 130R kimi hissələr yüksək sürətdə inam, dəqiq sükan hərəkəti və sabit aerodinamik balans tələb edir.
“Pirelli” davamlı istiqamət dəyişmələri və yüksək sürətli hissələrin Suzukanı təkərlər üçün ən ağır traslardan birinə çevirdiyini bildirib. “Red Bull”un niderlandlı pilotu Maks Ferstappen də trasda düzgün ritm və tam konsentrasiyanın vacibliyini vurğulayıb.
Ciddə - divarlar arasında yüksək sürət
Ciddə adi şəhər trasları kimi əsasən yavaş döngələrdən ibarət deyil. Burada yüksək sürətli istiqamət dəyişmələri divarların arasında ardıcıl gəlir. 27 döngədən ibarət tras “Formula-1” yarışlarının keçirildiyi ən sürətli şəhər halqalarından biridir.
“Maklaren”in britaniyalı pilotu Lando Norris Ciddəni sürətli və dar tras kimi xarakterizə edib. Görünüşün məhdud olduğu yüksək sürətli döngələr pilotun qarşıdakı hadisəyə reaksiya müddətini azaldır. Ciddənin əsas çətinliyi məhz yüksək sürətlə şəhər trasına xas divarların birləşməsidir.
Mexiko və Qətər - gözlə görünməyən maneələr
Mexiko trası dəniz səviyyəsindən 2200 metrdən artıq yüksəklikdə yerləşir. “Formula-1”in texniki təhlilinə görə, burada hava dəniz səviyyəsindəki traslarla müqayisədə təxminən 25 faiz daha seyrəkdir. Nəticədə qanadlar daha az yerəbasma qüvvəsi yaradır, mühərrik və əyləclərin soyudulması isə çətinləşir.
Qətərdə əsas sınaq yüksək sürətli döngələrin təkərlərə saldığı davamlı yan yük və isti şəraitdir. “Maklaren”in avstraliyalı pilotu Oskar Piastri 57 dövrəlik yarışı təsnifat tempində getməyə bənzədərək onu karyerasının ən ağır sınaqlarından biri adlandırıb. Komanda yoldaşı Lando Norris də yarışın böyük hissəsində maksimum tempin qorunmasının fiziki yükü artırdığını bildirib.
Bütün bunlar göstərir ki, “Formula-1”də trasın çətinliyini yalnız maksimal sürətlə ölçmək mümkün deyil. Bakı pilotdan eyni dövrədə sürət və dəqiqlik, Monako səhvsiz idarəetmə, Sinqapur fiziki dözümlülük, Suzuka ritm, Ciddə yüksək sürətdə cəsarət, Mexiko isə fərqli aerodinamik şəraitə uyğunlaşma tələb edir. Qətərdə buna ağır fiziki yük də əlavə olunur. Məhz bu fərqlər “Formula-1”in ən çətin traslarında bolidin imkanları qədər pilotun bacarığını da həlledici amilə çevirir.
